YÜKSƏK DAĞ LANDŞAFTLARININ GEOEKOLOJİ VƏZİYYƏTİNİN CİS TEXNOLOGİYALARI İLƏ QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ (BÖYÜK QAFQAZ TİMSALINDA)

Antropogen təsirlər nəticəsində nəinki düzənlik, hətta dağlıq ərazilərdə də landşaftlarda baş verən dəyişiklikləri müşahidə etmək mümkündür. Xüsusilə qlobal istiləşmə nəticəsində yüksək dağlıq ərazilərdə buzlaqların əriməsi, buzlaq sahələrinin kiçilməsi buna nümunədir. Bu zaman onların uzun müddətli tədqiqi vacibdir. Bu baxımdan tədqiqatımız aktual mövzuya həsr edilib. XXI əsrdə ərazinin tədqiqi zamanı müasir metodlardan istifadə edərk uzun müddətli tədqiqatlar aparmaq üçün müxtəlif imkanlar var. Biz də bu məqalədə Böyük Qafqazın yüksək dağ landşaftlarında geoekoloji vəziyyətin CİS texnologiyaları ilə tədqiqi və onun nəticlərini təhlil etmişik. Bu zaman müasir metod və üsullara, müasir mənələrə, peyk şəkillərinin emalı və təhlilinə üstnülük verilmişdir. Bununla yanaşı çöl tədqiqatı və bizdən öncəki tədqiqatçıların materiallarından da istifadə edilmişdir. Landşaftların geoekoloji vəziyyətinin təhlili zamanı öncəki tədqiqatlarımızdan əldə edilən bitki örtüyünün, torpaq örtüyünün və səth temperaturunun tədqiqinin nəticələrindən də istifadə etmişik. Aparılan tədqiqatlar nəticəsində tədqiqat ərazisində landşaftlarn geoekoloji vəziyyətinə görə rayonlaşadırılması aparılmış və 3 klassifikasiya ayrılmışdır: nisbi olaraq dəyişilməyən, zəif və orta dərəcədə dəyişilən landşaftlar. Müəyyən olunmuşdur ki, ərazinin əksər hissəsi nisbi olaraq dəyişilməyən və orta dərəcəd dəyişilən ərazilərə aiddir. Bunun əsas səbəbi ərazinin mənimsənilməsi üçün relyefinin əlverişsiz olmasıdır. Lakin ərazidə ən məhsuldar yay otlaqlarının da olduğunu nəzərə alsaq, burada bitki örtüyünün deqradasiyası və torpaqların eroziyası kimi problemlərin də olduğunu müşahidə edirik.

As a result of anthropogenic impacts, it is possible to observe changes in landscapes not only in plains, but also in mountainous areas. In particular, the melting of glaciers in high-mountainous areas as a result of global warming and the shrinking of glacier areas are examples of this. In this case, their long-term study is important. In this regard, our study is dedicated to a topical topic. In the 21st century, there are various opportunities to conduct long-term studies using modern methods during the study of the territory. In this article, we have analyzed the study of the geoecological situation in the high-mountainous landscapes of the Greater Caucasus using GIS technologies and its results. At this time, priority was given to modern methods and techniques, modern methods, processing and analysis of satellite images. In addition, field research and materials of previous researchers were also used. When analyzing the geoecological situation of landscapes, we also used the results of the study of vegetation cover, soil cover and surface temperature obtained from our previous studies. As a result of the conducted studies, the landscapes in the study area were regionalized according to their geoecological status and 3 classifications were distinguished: relatively unchanged, weakly and moderately changed landscapes. It was determined that most of the territory belongs to relatively unchanged and moderately changed areas. The main reason for this is that the relief of the area is unfavorable for development. However, considering that the area also has the most productive summer pastures, we also observe problems such as vegetation degradation and soil erosion.

В результате антропогенного воздействия можно наблюдать изменения ландшафтов не только на равнинах, но и в горных районах. Примером этого, особенно в результате глобального потепления, является таяние ледников в высокогорных районах и сокращение площадей ледников. В настоящее время важно их долгосрочное изучение. В связи с этим наше исследование посвящено актуальной теме. В 21 веке при изучении территории открываются различные возможности для проведения долгосрочных исследований с использованием современных методов. В данной статье мы также с помощью ГИС-технологий проанализировали геоэкологическую ситуацию в высокогорных ландшафтах Большого Кавказа и ее результаты. На этот раз были представлены современные методы и приемы, современные средства обработки и анализа спутниковых изображений. Кроме того, были использованы полевые исследования и материалы предыдущих исследователей. При анализе геоэкологического состояния ландшафтов мы также использовали результаты исследований растительного покрова, почвенного покрова и приземной температуры, полученные в результате наших предыдущих исследований. В результате проведенных исследований ландшафты района исследований районировались по геоэкологическому состоянию и были разделены на 3 классификации: относительно неизмененные, слабо и умеренно измененные ландшафты. Определено, что большая часть территории относится к относительно неизмененным и умеренно измененным участкам. Основная причина этого в том, что рельеф местности неблагоприятен для разработки. Однако, если принять во внимание, что в этом районе также есть наиболее продуктивные летние пастбища, мы увидим, что существуют и такие проблемы, как деградация растительности и эрозия почвы.