FRANSIZ VƏ AZƏRBAYCAN DİLLƏRİNDƏ KEÇMİŞ ZAMANIN STRUKTUR-QRAMMATİK XÜSUSİYYƏTLƏRİNƏ DAİR BƏZİ QEYDLƏR (Bir sıra bədii əsərlərin materialları əsasında)

Hər bir dilin əsasında əsas və köməkşi nitq hissələri durur. Bu nitq hissələrindən biri də feil və onun zamanlarıdır. Bu məqalədə Fransız və Azərbaycan dillərində keçmiş zaman formalarının struktur-qrammatik xüsusiyyətləri müqayisəli şəkildə araşdırılır. Fransız dilində keçmiş zaman formaları əsasən dörd qrupa ayrılır: passé composé, imparfait, plus-que-parfait, və passé simple. Bu zamanlar müxtəlif növ keçmiş hadisələri təsvir etmək üçün istifadə olunur. Passé composé bitmiş və müəyyən nəticələr doğuran hadisələr üçün, imparfait təkrarlanan və davam edən hərəkətlər üçün, plus-que-parfait keçmişdən daha əvvəl baş verən hadisələri təsvir etmək üçün, passé simple isə əsasən yazılı mətnlərdə tarixi və ədəbi mətnlərdə istifadə edilir.
Azərbaycan dilində keçmiş zaman formaları isə iki əsas qrupa bölünür: şühudi keçmiş zaman və nəqli keçmiş zaman. Bu dillərin qrammatik quruluşu fərqli olsa da, keçmiş zamanın istifadəsi hər iki dildə geniş yayılmışdır və bu zamanlar ədəbi mətnlərdə, danışıqda və digər formalarda tez-tez işlədilir.
Fransız dilində keçmiş zaman formaları köməkçi fellər (avoir və être) və feilin müxtəlif növ formaları ilə düzəldilir. Azərbaycan dilində isə kök və şəkilçilər vasitəsilə yaranır. Məqalə eyni zamanda bu dillərdəki keçmiş zaman formalarının konkret ədəbi əsərlərdən gətirilmiş nümunələrlə daha dərindən təhlilini təqdim edir.

The foundation of every language consists of primary and auxiliary parts of speech. One of these parts of speech is the verb and its tenses. This article provides a comparative analysis of the structural-grammatical features of past tense forms in French and Azerbaijani. In French, past tense forms are mainly divided into four groups: passé composé, imparfait, plus-que-parfait, and passé simple. These tenses are used to describe different types of past events. Passé composé is used for completed actions that have produced specific results, imparfait is used for repeated or ongoing actions, plus-que-parfait describes actions that occurred before another past event, and passé simple is primarily used in written texts, particularly in historical and literary contexts.
In Azerbaijani, past tense forms are divided into two main groups: witnessed past tense (şühudi keçmiş zaman) and reported past tense (nəqli keçmiş zaman). While the grammatical structures of these two languages differ, the use of past tense is widespread in both languages, and these tenses are frequently employed in literary texts, spoken language, and other forms of communication.
In French, past tense forms are constructed with auxiliary verbs (avoir and être) along with various verb forms, whereas in Azerbaijani, they are formed through verb roots and suffixes. The article also provides a deeper analysis of the past tense forms in these languages by offering examples from specific literary works.

Основу каждого языка составляют основные и вспомогательные части речи. Одной из таких частей речи является глагол и его времена. В данной статье проводится сравнительный анализ структурно-грамматических особенностей форм прошедшего времени во французском и азербайджанском языках. В французском языке формы прошедшего времени делятся на четыре основные группы: passé composé, imparfait, plus-que-parfait и passé simple. Эти времена используются для описания различных видов прошедших событий. Passé composé используется для завершённых действий, которые привели к конкретным результатам, imparfait — для повторяющихся или продолжающихся действий, plus-que-parfait описывает действия, произошедшие до другого прошедшего события, а passé simple используется преимущественно в письменных текстах, особенно в исторических и литературных контекстах.
В азербайджанском языке формы прошедшего времени делятся на две основные группы: свидетельное прошедшее время (şühudi keçmiş zaman) и косвенно-свидетельное прошедшее время (nəqli keçmiş zaman). Несмотря на различия в грамматической структуре этих языков, использование прошедшего времени широко распространено в обоих языках, и эти времена часто применяются в литературных текстах, устной речи и других формах общения.
Во французском языке формы прошедшего времени образуются с помощью вспомогательных глаголов (avoir и être) и различных форм глаголов, в то время как в азербайджанском языке они формируются посредством корней глаголов и суффиксов. В статье также представлен более глубокий анализ форм прошедшего времени на примерах из конкретных литературных произведений.