AZƏRBAYCANDA İKT-NİN MAKROİQTİSADİ TƏHLİLİ VƏ QEYRİ-NEFT İQTİSADİYYATINDA ROLU

Qlobal rəqəmsallaşma şəraitində İnformasiya və Kommunikasiya Texnologiyaları (İKT) sektoru milli iqtisadiyyatların rəqabətqabiliyyətliliyinin əsas hərəkətverici qüvvəsinə çevrilmişdir. Bu tədqiqatın əsas məqsədi post-pandemiya dövründə Azərbaycanda İKT sektorunun makroiqtisadi göstəricilərini təhlil etmək və onun qeyri-neft iqtisadiyyatının davamlı inkişafındakı rolunu kəmiyyət baxımından qiymətləndirməkdir. Tədqiqatın empirik bazası kimi Dövlət Statistika Komitəsinin 2020-2025-ci illəri əhatə edən rəsmi verilənləri istifadə edilmişdir. İKT sektoruna yönəldilən əsaslı investisiyalar, sahə üzrə məşğulluq və qeyri-neft Ümumi Daxili Məhsulunun (ÜDM) dinamikası arasındakı qarşılıqlı asılılıq nəzəri Kobb-Duqlas istehsal funksiyası çərçivəsində Pirson korelyasiya analizi və trend modelləri vasitəsilə tədqiq olunmuşdur. Ekonometrik təhlillər göstərir ki, tədqiq olunan dövr ərzində İKT sektoruna qoyulan investisiyalar təxminən 3.7 dəfə artmış və qeyri-neft ÜDM ilə bu sektorun göstəriciləri arasında güclü müsbət korelyasiya (r > 0.95) qeydə alınmışdır. Xüsusilə, innovasiya ekosisteminə tətbiq edilən institusional vergi güzəştləri yerli rəqəmsal xidmətlərin ixrac potensialını əhəmiyyətli dərəcədə artıraraq ölkəyə valyuta axınını diversifikasiya etmişdir. Əldə edilən nəticələr sübut edir ki, İKT sektoru Azərbaycanın qeyri-neft iqtisadiyyatının şaxələndirilməsi prosesində güclü multiplikativ effektə malikdir. Sektorun makroiqtisadi səmərəliliyinin qorunub saxlanılması üçün rəqəmsal insan kapitalına qoyulan investisiyaların artırılması və innovativ müəssisələrin davamlı dövlət dəstəyi ilə təmin edilməsi zəruridir.

In the context of global digitalization, the Information and Communication Technologies (ICT) sector has become a primary driving force for the competitiveness of national economies. The main objective of this study is to analyze the macroeconomic indicators of the ICT sector in Azerbaijan during the post-pandemic period and to quantitatively evaluate its role in the sustainable development of t he non-oil economy. Official data from the State Statistics Committee covering the years 2020-2025 were used as the empirical basis of the research. The interrelation between capital investments in the ICT sector, sectoral employment, and the dynamics of non-oil Gross Domestic Product (GDP) was investigated using Pearson correlation analysis and trend models within the theoretical framework of the Cobb-Douglas production function. Econometric analyses reveal that during the studied period, investments in the ICT sector increased approximately 3.7 times, and a strong positive correlation (r > 0.95) was recorded between non-oil GDP and the sector's indicators. In particular, institutional tax exemptions applied to the innovation ecosystem significantly increased the export potential of local digital services, diversifying the foreign currency inflow into the country. The obtained results prove that the ICT sector has a strong multiplicative effect in the diversification process of Azerbaijan's non-oil economy. For the maintenance of macroeconomic efficiency in the sector, it is essential to increase investments in digital human capital and provide continuous government support to innovative enterprises.

В условиях глобальной цифровизации сектор информационно-коммуникационных технологий (ИКТ) стал главной движущей силой конкурентоспособности национальных экономик. Основной целью данного исследования является анализ макроэкономических показателей сектора ИКТ в Азербайджане в постпандемический период и количественная оценка его роли в устойчивом развитии ненефтяной экономики. В качестве эмпирической базы исследования были использованы официальные данные Государственного комитета по статистике, охватывающие 2020-2025 годы. Взаимосвязь между капитальными вложениями в сектор ИКТ, отраслевой занятостью и динамикой ненефтяного валового внутреннего продукта (ВВП) исследовалась с помощью корреляционного анализа Пирсона и трендовых моделей в рамках теоретической производственной функции Кобба-Дугласа. Эконометрический анализ показывает, что за исследуемый период инвестиции в сектор ИКТ выросли примерно в 3,7 раза, и была зафиксирована сильная положительная корреляция (r > 0,95) между ненефтяным ВВП и показателями сектора. В частности, институциональные налоговые льготы, применяемые к инновационной экосистеме, значительно увеличили экспортный потенциал местных цифровых услуг, диверсифицировав приток иностранной валюты в страну. Полученные результаты доказывают, что сектор ИКТ обладает сильным мультипликативным эффектом в процессе диверсификации ненефтяной экономики Азербайджана. Для поддержания макроэкономической эффективности сектора необходимо увеличение инвестиций в цифровой человеческий капитал и обеспечение устойчивой государственной поддержки инновационных предприятий.