ÇİNGİZ XANIN ŞİMALİ ÇİN ÜZƏRİNƏ YÜRÜŞÜ

GENGHIS KHAN’S CAMPAIGN AGAINST NORTHERN CHINA
ПОХОД ЧИНГИСХАНА НА СЕВЕРНЫЙ КИТАЙ
2025-ci il № 2 Cild (131), səh. 20-34
Göndərildi: 15.05.2025 Qəbul edildi: 10.06.2025 Dərc edildi: 27.06.2025
DOI: 10.64400/ndueej.034 DİL: AZƏRBAYCAN
Müəlliflər
Əsədli Tuqay
Kayseri Ərciyes Universiteti
AZERBAIJAN
Xülasə
AZƏRBAYCANCA 382 söz
Tarixin bəzi dövlərində böyük liderlər ortaya çıxır və xalqının taleyini dəyişir.Türklərlə adət-ənənələri, mədəniyyətləri, hətta bir çox əfsanəyə görə qohumluq əlaqələri olan monqolların taleyini dəyişən isə Çingiz xan oldu.Çingiz bir dünya fatehi idi.Makedoniyalı İsgəndər, Atilla kimi həm hərb, həm dövlət idarəçiliyi sahəsində tarixə keçmiş liderlər öz sələflərinin yaratdığı sistem üzərində uğur qazamışlardır.Çingiz isə bu sistemi özü yaratmış, qurduğu dövlətin həm ilk, həm də ən qüdrətli rəhbəri olmuşdur.Çingiz imperatorluğunun sistemini qədim türk dövlətçilik ənənələrinə əsasında yaratmışdı. Çingiz xanın səfərləri çox dağıdıcı olmuş, milyonlarla insan bu yürüşlərdən əziyyət çəkmiş və öldürülmüş, onlarla dövlət və əmirliklər süqut etmiş, yüzlərlə mədəniyyət abidələri dağıdılmışdır.Lakin Çingizin tarixdəki bir çox liderə örnək ola biləcək davranışları da mövcud idi.Hərbi yürüşləri zamanı istifadə etdiyi strategiyalar Çingizin dövrünün irəlisində bir adam olduğunu nümayiş etdirir.Xüsusilə məqalənin mövzusu olan Şimali Çin yürüşü zamanı Çingiz xanın atdığı fərqli addımları və türk və monqol əfsanələrinin ortaq hədəfi olan “dünya fatehliyi” üçün lazımi xüsusiyyətlərini görmək mümkündür Məqalədə Çingiz xanın ilk böyük səfəri olan Şimali Çin yürüşünə hazırlıq prosesi, yürüşün səbəbləri, Tanqut ölkəsinə və Tszin imperatorluğu ilə müharibə zamanı baş verən çətinliklər, yürüşlərin nəticələri haqqında o dövrə aid ilkin qaynaqlardan, avropalı və türk yazıçılar tərəfindən qələmə alınmış əsərlərdən faydalanaraq ətraflı məlumat verilmişdir.
Açar sözlər
#Şimali Çin #Çingiz xan #kidanlar #Tszin imperatorluğu #tanqut #yürüş #Türk-monqol imperatorluğu
CC BY 4.0

Bu məqalə Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) lisenziyası ilə qorunur. Bu lisenziya orijinal müəllif və mənbəyə istinad vermək şərtilə materialın kopyalanması, paylaşılması, adaptasiya edilməsi və yenidən paylanmasına icazə verir.

ÇİNGİZ XANIN ŞİMALİ ÇİN ÜZƏRİNƏ YÜRÜŞÜ

GENGHIS KHAN’S CAMPAIGN AGAINST NORTHERN CHINA
ПОХОД ЧИНГИСХАНА НА СЕВЕРНЫЙ КИТАЙ
Əsədli Tuqay | DOI: 10.64400/ndueej.034
XÜLASƏ
Tarixin bəzi dövlərində böyük liderlər ortaya çıxır və xalqının taleyini dəyişir.Türklərlə adət-ənənələri, mədəniyyətləri, hətta bir çox əfsanəyə görə qohumluq əlaqələri olan monqolların taleyini dəyişən isə Çingiz xan oldu.Çingiz bir dünya fatehi idi.Makedoniyalı İsgəndər, Atilla kimi həm hərb, həm dövlət idarəçiliyi sahəsində tarixə keçmiş liderlər öz sələflərinin yaratdığı sistem üzərində uğur qazamışlardır.Çingiz isə bu sistemi özü yaratmış, qurduğu dövlətin həm ilk, həm də ən qüdrətli rəhbəri olmuşdur.Çingiz imperatorluğunun sistemini qədim türk dövlətçilik ənənələrinə əsasında yaratmışdı. Çingiz xanın səfərləri çox dağıdıcı olmuş, milyonlarla insan bu yürüşlərdən əziyyət çəkmiş və öldürülmüş, onlarla dövlət və əmirliklər süqut etmiş, yüzlərlə mədəniyyət abidələri dağıdılmışdır.Lakin Çingizin tarixdəki bir çox liderə örnək ola biləcək davranışları da mövcud idi.Hərbi yürüşləri zamanı istifadə etdiyi strategiyalar Çingizin dövrünün irəlisində bir adam olduğunu nümayiş etdirir.Xüsusilə məqalənin mövzusu olan Şimali Çin yürüşü zamanı Çingiz xanın atdığı fərqli addımları və türk və monqol əfsanələrinin ortaq hədəfi olan “dünya fatehliyi” üçün lazımi xüsusiyyətlərini görmək mümkündür Məqalədə Çingiz xanın ilk böyük səfəri olan Şimali Çin yürüşünə hazırlıq prosesi, yürüşün səbəbləri, Tanqut ölkəsinə və Tszin imperatorluğu ilə müharibə zamanı baş verən çətinliklər, yürüşlərin nəticələri haqqında o dövrə aid ilkin qaynaqlardan, avropalı və türk yazıçılar tərəfindən qələmə alınmış əsərlərdən faydalanaraq ətraflı məlumat verilmişdir.
AÇAR SÖZLƏR
Şimali Çin Çingiz xan kidanlar Tszin imperatorluğu tanqut yürüş Türk-monqol imperatorluğu
Ədəbiyyat Siyahısı (11)
  1. D’Ohsson,A.C. , Moğol tarihi, İstanbul, 2008
  2. 2.Moğolların gizli tarihi, Ankara, 1986,s.169-176
  3. Hartog, Leo, Cengiz han, Ankara, 2003, s.61-80
  4. Yuvalı ,Abdülkadir, Cengiz han, Ankara, 2021, s.204-228
  5. Grousset, Rene, Bozkır imparatorluğu, İstanbul, 1980, s.222-228
  6. Togan, Zeki Velidi , Cengiz han, 1970 ,s.59-61
  7. Roux, J.P. ,Moğol İmparatorluğu, İstanbul, 2001
  8. Сüveyni ,A.Ata Melik,Tarih- i Cihangüşa, Ankara, 2013
  9. 9.Harold,L. , Cengiz han, İstanbul, 1987
  10. Yuvalı, Abdülkadir, İlhanlı tarihi, İstanbul, 2019
  11. 11.Weatherford, J. , Cengiz han, İstanbul, 2018
Məqaləyə İstinad Formatları
APA 7TH EDITION
Tuqay, Ə. (2025). ÇİNGİZ XANIN ŞİMALİ ÇİN ÜZƏRİNƏ YÜRÜŞÜ. NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİNİN ELMİ ƏSƏRLƏRİ, 131(2), 20-34. https://doi.org/10.64400/ndueej.034
VANCOUVER
Tuqay Ə. ÇİNGİZ XANIN ŞİMALİ ÇİN ÜZƏRİNƏ YÜRÜŞÜ. NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİNİN ELMİ ƏSƏRLƏRİ. 2025;131(2):20-34. https://doi.org/10.64400/ndueej.034
CHICAGO MANUAL OF STYLE
Tuqay, Əsədli. "ÇİNGİZ XANIN ŞİMALİ ÇİN ÜZƏRİNƏ YÜRÜŞÜ." NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİNİN ELMİ ƏSƏRLƏRİ 131, no. 2 (2025): 20-34. https://doi.org/10.64400/ndueej.034