DÖVLƏT-ÖZƏL TƏRƏFDAŞLIQLARINDA RİSKLƏRİN BÖLÜŞDÜRÜLMƏSİ VƏ DƏYƏRƏ GÖRƏ SƏMƏRƏLİLİYİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ: AZƏRBAYCAN ÜÇÜN KONSEPTUAL ÇƏRÇİVƏ

Bu tədqiqatın məqsədi Azərbaycan Respublikasında dövlət-özəl tərəfdaşlığı (DÖST) layihələrində risklərin səmərəli bölüşdürülməsi və dəyərə görə səmərəliliyin qiymətləndirilməsi üçün konseptual çərçivə təqdim etməkdir. Mövzu dövlət infrastrukturunun inkişaf etdirilməsi, özəl investisiyaların cəlb edilməsi və dövlət maliyyəsinin səmərəli idarə olunması baxımından xüsusi aktuallıq kəsb edir. Azərbaycan Respublikasında 2022-ci ildə “Dövlət-özəl tərəfdaşlığı haqqında” Qanunun qəbul edilməsi DÖST mexanizminin hüquqi və institusional əsaslarını formalaşdırmışdır. Tədqiqat çərçivəsində institusional təhlil, müqayisəli yanaşma və konseptual modelləşdirmə metodlarından istifadə edilmişdir. Tədqiqatda Azərbaycan Respublikasının DÖST üzrə hüquqi çərçivəsi, beynəlxalq təşkilatların hesabatları və DÖST layihələrinin idarə olunması üzrə beynəlxalq yanaşmalar təhlil edilmişdir. Əldə olunan nəticələr göstərir ki, risklərin tərəflər arasında düzgün bölüşdürülməməsi layihələrin maliyyələşmə xərclərini artıra, özəl sektorun iştirakına marağı azalda və dövlət üçün gözlənilməz fiskal öhdəliklər yarada bilər. Eyni zamanda, DÖST layihəsinin seçilməsi yalnız maliyyələşmə imkanlarına deyil, iqtisadi səmərəlilik, kommersiya dayanıqlılığı, fiskal əlçatanlıq, xidmət keyfiyyəti və uzunmüddətli risklərə əsaslanmalıdır. Nəticə olaraq, tədqiqat çərçivəsində risklərin müəyyənləşdirilməsi, optimal bölgüsü, dəyərə görə səmərəliliyin və fiskal təsirlərin qiymətləndirilməsi, rəqabətli satınalma və müqavilələrin monitorinqini birləşdirən konseptual model təklif edilmişdir.

Public-private partnership (PPP) has become an important mechanism for long-term cooperation between the public and private sectors in the delivery of public services and infrastructure projects. One of the fundamental characteristics of PPP arrangements is the allocation of investment, operational and project-related risks between the contracting parties. This study aims to examine the relationship between risk allocation and value for money in PPP projects and to develop a conceptual assessment framework applicable to the Azerbaijani context. The research applies a comparative analysis of methodological materials produced by international organizations, academic literature and the legislative framework of the Republic of Azerbaijan. The analysis demonstrates that simply transferring risks to the private sector does not necessarily improve the efficiency of a PPP project. Risks should instead be allocated to the party that is able to manage them at the lowest overall cost and with the greatest degree of control. Furthermore, the selection of a PPP structure should be justified by demonstrating that it provides greater value for money compared with conventional public procurement. The study proposes a phased framework for Azerbaijan that incorporates strategic project identification, risk assessment and allocation, fiscal risk analysis, value-for-money assessment, competitive selection and continuous contractual monitoring. The proposed approach may contribute to improving the efficiency, transparency and long-term sustainability of PPP projects in Azerbaijan.

Государственно-частное партнерство (ГЧП) представляет собой механизм долгосрочного сотрудничества между государственным и частным секторами, широко применяемый при реализации инфраструктурных проектов и предоставлении государственных услуг. Одной из ключевых особенностей модели ГЧП является распределение инвестиционных, операционных и других проектных рисков между сторонами партнерства. Целью данного исследования является изучение взаимосвязи между распределением рисков и эффективностью затрат с точки зрения создания стоимости для государства и общества (Value for Money), а также разработка концептуальной модели оценки, применимой в условиях Азербайджана. В исследовании использован сравнительный анализ методологических материалов международных организаций, научной литературы и нормативно-правовой базы Азербайджанской Республики. Результаты исследования показывают, что простая передача рисков частному сектору не гарантирует повышения эффективности проекта. Риск должен передаваться той стороне, которая способна управлять им с наименьшими совокупными затратами и обладает соответствующими возможностями контроля. Выбор модели ГЧП также должен основываться на сравнении ее эффективности с традиционными формами государственных закупок. Для Азербайджана предлагается поэтапная модель оценки, включающая определение стратегической необходимости проекта, идентификацию и распределение рисков, оценку фискальных рисков, анализ эффективности с точки зрения Value for Money, конкурентный отбор частного партнера и последующий мониторинг исполнения договора. Предложенный подход может способствовать повышению эффективности и устойчивости проектов ГЧП в Азербайджане.