NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİNİN ELMİ ƏSƏRLƏRİ

AZƏRBAYCANDA BƏRPA OLUNAN ENERJİ MƏNBƏLƏRİNDƏN İSTİFADƏNİN EKOLOJİ ƏHƏMİYYƏTİ

Nicat İmamverdiyev (ORCID: 0000-0002-5573-0209)

İl: 2025 Səhifə: 207-218 Cild: 2025-ci il №3 Cild (132)
PDF Yüklə

Xülasə

Məqalədə ətraf mühitin çirklənməsinin qarşısının alınması və iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə sahəsində bərpa olunan enerji mənbələrinin strateji əhəmiyyəti təhlil edilir. Atmosferə atılan karbon emissiyalarının davamlı artımı son 30 il ərzində temperaturun orta hesabla 1°C yüksəlməsinə səbəb olduğu və gələcək proqnozlara görə 1.5°C limitin aşılmasına gətirib çıxara biləcəyi elmi ədəbiyyat və hesabatlarla təsdiq olunmuşdur. Məqalədə, Beynəlxalq Enerji Agentliyi və IPCC-nin hesabatlarına istinad edilərək, istixana qazlarının azaldılması məqsədilə bərpa olunan enerji nisbətinin artırılmasının elmi əsasları və tətbiq olunma mexanizmləri geniş .kil araşdırılmışdır. Xüsusilə, Azərbaycanın enerji balansında yanacaq əsaslı istehsalın dominatlığının və bərpa olunan enerji mənbələrinin payının aşağı səviyyədə qalmasının səbəbləri – hidroenerji potensialın azalması, infrastrukturun modernləşdirilməsinin gecikməsi və investisiya mühitinin qeyri-kafi olması – analitik yanaşma ilə təhlil edilmişdir. Nəticədə atmosferə atılan tullantıların qlobal emissiyanın 0,12%-ni təşkil etməsi müəyyən edilmişdir. Eyni zamanda, dövlətin təşviqedici siyasəti, vergi güzəştləri, yaşıl subsidiyalar və innovativ texnoloji həllərin tətbiqi yolu ilə yaşıl enerjiyə keçidin sürətləndirilməsi perspektivləri təhlil edilmiş və gələcək fəaliyyət istiqamətləri haqqında tövsiyələr verilmişdir.

Açar sözlər: Azərbaycan enerji balansı, qlobal istiləşmə, bərpa olunan enerji mənbələri, iqlim dəyişikliyi, yaşıl enerji

İstinadlar

  1. Addisu, B. (2019). Green economy: Challenges of sustainable consumption and production in Ethiopia. Journal of Economics and Sustainable Development, 10, 42–51.
  2. Allen, M., Dube, O. P., Solecki, W., Aragon-Durand, F., Cramer, W., Humphreys, S., & Kainuma, M. (2018). Global warming of 1.5°C. Special Report. Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC).
  3. Azərbaycan Respublikasının Energetika Nazirliyi. (2024). 2023-cü ildə görülmüş işlərə dair hesabat (s. 36). Bakı: Azərbaycan Respublikası Energetika Nazirliyi.
  4. AREA. (2024). Azərbaycanda bərpa olunan enerji stansiyaları. https://area.gov.az/az/page/layiheler/berpa-olunan-enerji-stansiyalari/boem
  5. Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsi. (2024). Azərbaycanda ətraf mühit: Statistik məcmuə (s. 140). Bakı.
  6. Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsi. (2024). Azərbaycanın energetikası: Statistik məcmuə. Bakı.
  7. Bodegom, A. J., Savenije, H., Wit, M., Boot, R., & Saile, P. (Eds.). (2009). Forests and climate change: Adaptation and mitigation (No. 50, pp. 112–118). Tropenbos International. https://doi.org/10.5555/20113229194
  8. Cetinkaya, A. E. (2021). Potential solutions and challenges of renewable energy for the economic and technical aspects of energy system independence: The case of Turkey. Lappeenranta University of Technology.
  9. United Nations Climate Change. (2015). The Paris Agreement. United Nations. https://unfccc.int/process-and-meetings/the-paris-agreement
  10. Darby, S. J., Hammond, G. P., & Wu, J. (2024). Briefing: Stocktaking global warming: The outcomes of the 2023 Dubai Climate Summit (COP28). Proceedings of the Institution of Civil Engineers – Energy, 177(5), 193–204. https://doi.org/10.1680/jener.24.00005
  11. Dudau, R., & Lenes, L. (2011). European Union s energy diplomacy in the wider Black Sea region. Eurolimes, Supl. 3, 83–101. https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:0168-ssoar-292997
  12. Azərbaycan Respublikası Tarif (qiymət) Şurası. (2024, dekabr 29). Elektrik enerjisinin ölkədaxili tariflərinin tənzimlənməsi barədə (Qərar №19). Bakı.
  13. Əliyev, F. (2019). Energetika sektorunda alternativ enerji mənbələrinin tətbiqi və Azərbaycan iqtisadiyyatı. Bakı Universiteti Elmi Jurnalı, 12(1), 65–80.
  14. Eurostat. (2025, fevral 11). Electricity price statistics. Avropa Komissiyası. https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Electricity_price_statistics
  15. Hajiyev, S. (2012). Energy profile of the Republic of Azerbaijan: Recent developments and their impact on the European Union s energy security.
  16. International Renewable Energy Agency (IRENA). (2021, August). Renewable energy investment report. https://www.irena.org/publications/2021/Aug/Renewable-energy-investment-report
  17. International Renewable Energy Agency (IRENA). (2022, July). Renewable power generation costs in 2021. https://www.irena.org/-/media/Files/IRENA/Agency/Publication/2022/Jul/IRENA_Power_Generation_Costs_2021_Summary.pdf
  18. Jacobson, M. Z., & Delucchi, M. A. (2011). Providing all global energy with wind, water, and solar power. Energy Policy, 39(3), 1154–1169. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2010.11.040
  19. Məmmədov, R. (2020). Azərbaycanda bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişaf perspektivləri. Azərbaycan Energetika Jurnalı, 15(2), 34–48.
  20. Azərbaycan Respublikasının Energetika Nazirliyi. (2024, noyabr 12). Ministerial Dialogue: Scaling Up Investment for Tripling Renewables and Doubling Energy Efficiency was held at COP29. https://minenergy.gov.az/en/xeberler-arxivi/00393.
  21. Mirzabaev, A., Wu, J., Evans, J., García-Oliva, F., Hussein, I. A., Iqbal, M. H., ... & Weltz, M. (2019). Desertification. In P. R. Shukla et al. (Eds.), Climate change and land (pp. 251–315). Cambridge University Press. https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/4/2019/11/06_Chapter-3.pdf
  22. Oberthür, S., Tänzler, D., Wright, E., & Khandekar, G. European foreign policy in a decarbonising world: Challenges and opportunities (p. 240). Taylor & Francis, 2022.
  23. Raimi, D., Campbell, E., Newell, R., Prest, B., Villanueva, S., & Wingenroth, J. (2022). Global energy outlook 2022: Turning points and tension in the energy transition. Resources for the Future. https://www.rff.org/publications/reports/global-energy-outlook-2022/
  24. Sovacool, B. K., Ryan, S. E., Stern, P. C., Janda, K., Rochlin, G., Spreng, D., Pasqualetti, M. J., Wilhite, H., & Lutzenhiser, L. (2012). The intermittency of wind, solar, and renewable electricity generators: Technical barrier or rhetorical excuse? Energy Policy, 39(3), 1495–1504. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2011.01.045
  25. Şökrü, U. (2024, sentyabr 9). Azərbaycanın yaşıl dönüşümü: Enerji keçidi, COP29 öhdəlikləri və ABŞ ilə əməkdaşlıq. Orta Şərq İnstitutu. https://www.mei.edu/publications/azerbaijans-green-shift-energy-transition-cop29-commitments-and-us-collaboration
  26. UNISDR & CRED. (2015). The human cost of weather-related disasters 1995–2015. United Nations Office for Disaster Risk Reduction (UNISDR) and Centre for Research on the Epidemiology of Disasters (CRED). https://www.undrr.org/publication/human-cost-weather-related-disasters-1995-2015
  27. Statista. (2024, yanvar 12). Weighted average levelized cost of electricity (LCOE) for solar PV worldwide from 2010 to 2023. Statista. https://www.statista.com/statistics/506824/weighted-average-lceo-of-utility-scaled-solar-photovoltaics-worldwide/
  28. Dünya Bankı. (2023, noyabr 29). Investments and policy reforms towards low-carbon transition and resilience are in Azerbaijan’s economic interest, says WBG report. Dünya Bankı. https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2023/11/24/investments-and-policy-reforms-towards-low-carbon-transition-and-resilience-are-in-azerbaijan-s-economic-interest-says-w