QARADƏRƏÇAY DƏRƏSİNİN EKOCOĞRAFİ ŞƏRAİTİ

Məqalədə Naxçıvanın hidrologiyasının öyrənilməsində ən vacib sahələrdən biri olan Qaradərəçay hövzəsinə toxunulmuşdur. Qaradərəçay Respublikada ən az öyrənilən hidroloji obyektlərdən biridir. Məqalədə N.S. Bababəylinin 2011- ci ildə apardığı tədqiqatlar daha da genişləndirərək müəlliflər tərəfindən işlənmişdir. Müəlliflər çay hövzəsinin hidroloji parametrlərini, su ehtiyatlarının miqdar və keyfiyyət göstəricilərini, o cümlədən təbii və antropogen təsirlərin ekosistemə olan mənfi təsirlərini müəyyən etmişlər. Məqalədə Qaradərəçay hövzəsində əhalinin köç etməsinin əsas səbəblərinə toxunulmuş, bu prosesin əsasən su çatışmazlığı, torpaq eroziyası, sel təhlükəsi və ümumi ekoloji gərginliklə bağlı olduğu vurğulanmışdır. Əhalinin regiondan köçünün qarşısını almaq üçün suvarma sistemlərinin təkmilləşdirilməsi, torpaqların meliorasiyası, ekoloji mühitin sabitləşdirilməsi və iqtisadi inkişafı təşviq edən tədbirlər planı təqdim olunmuşdur. Məqalədə Qaradərəçay hövzəsinin ekoloji vəziyyətini qiymətləndirmək və bu dəyişikliyi yaradan səbəbləri müəyyən etməklə onları aradan qaldırılması səbəblərini göstərməkdən ibarətdir. Hövzədə olan sel ocaqlarının müəyyənləşdirilməsi və onlara qarşı mübarizə tədbirlərinin görülməsi, ekoloji vəziyyətin gərginləşməsinə səbəb olan antropogen amillərə müvafiq orqanların diqqətini çəkməkdir.

The article addresses one of the most important areas in the study of Nakhchivan's hydrology the basin of the Karaderachay River. Karaderachay is one of the least studied hydrological objects in the Republic. The research conducted by N.S. Bababeyli in 2011 has been expanded and further developed by the authors. They have identified the hydrological parameters of the river basin, the quantity and quality indicators of water resources, as well as the negative impacts of natural and anthropogenic factors on the ecosystem.The article touches upon the main reasons for population migration from the Karaderachay basin, emphasizing that this process is mainly related to water scarcity, soil erosion, flood hazards, and general ecological stress. To prevent the outmigration of the population from the region, a set of measures is proposed, including the improvement of irrigation systems, land reclamation, stabilization of the ecological environment, and promotion of economic development. The main goal of the article is to assess the ecological condition of the Karaderachay basin, to identify the causes of changes occurring there, and to propose solutions to eliminate them. It also highlights the need to identify flood-prone areas and take preventive measures, as well as to draw the attention of relevant authorities to the anthropogenic factors exacerbating the ecological situation.

В статье рассматривается один из важнейших районов в изучении гидрологии Нахчывана бассейн реки Карадарачай. Карадарачай является одним из наименее изученных гидрологических объектов в Республике. Исследования, проведённые Н.С. Бабабейли в 2011 году, были расширены и доработаны авторами статьи. Авторы определили гидрологические параметры бассейна реки, количество и качество водных ресурсов, а также негативное влияние природных и антропогенных факторов на экосистему. В статье затрагиваются основные причины миграции населения из бассейна Карадарачай, подчеркивается, что этот процесс в основном связан с нехваткой воды, эрозией почв, угрозой паводков и общей экологической напряжённостью. С целью предотвращения оттока населения из региона предложен план мероприятий, включающий улучшение оросительных систем, мелиорацию земель, стабилизацию экологической обстановки и стимулирование экономического развития. Цель статьи оценить экологическое состояние бассейна Карадарачай, выявить причины происходящих изменений и предложить пути их устранения. Также подчёркивается необходимость определения паводковых очагов и принятия мер по борьбе с ними, а также привлечение внимания соответствующих органов к антропогенным факторам, усугубляющим экологическую ситуацию.