ƏLAQƏLİ VERİLƏNLƏR BAZALARI

RELATED DATABASES
СВЯЗАННЫЕ БАЗЫ ДАННЫХ
2025-ci il №3 Cild (132), səh. 121-126
Göndərildi: 22.07.2025 Qəbul edildi: 03.09.2025 Dərc edildi: 28.10.2025
DOI: 10.64400/ea25-3-19 DİL: AZƏRBAYCAN
Müəlliflər
Əli Səbzəliyev
Naxçıvan Dövlət Universiteti
AZERBAIJAN
Xülasə
AZƏRBAYCANCA 272 söz
Verilənlər bazaları müasir kompüter sistemlərində məlumatların saxlanması və idarə edilməsi üçün istifadə olunur. Məlumat bazaları həyatımızın demək olar ki, bütün sahələrində iştirak edir: təhsil müəssisələrində, biznes və ya istehsalın idarə edilməsində, bank işində, elmi, mühəndislik və tibbi problemlərin həllində. Verilənlər bazaları böyük həcmli verilənləri mütəşəkkil və səmərəli şəkildə idarə etmək zərurətindən yaranmışdır. Metaverilənlər verilənlərin xüsusiyyətlərini və məlumatları birləşdirən əlaqələr toplusunu ehtiva edir. Məsələn, metaverilən hər bir məlumat elementinin adını, dəyərlərin növünü (rəqəm, tarix və ya mətn) saxlayır. Beləliklə, metaverilən verilənlər bazasında verilənlərin daha dolğun təsvirini təqdim edir. Metaverilən tərifini nəzərə alsaq, verilənlər bazası “özünü təsvir edən məlumat toplusu” kimi müəyyən edilə bilər. Məqalədə verilənlər bazası ilə inteqrasiya üsullarını araşdırmaq, verilənlərin emalı və saxlanmasını sürətləndirmək üçün onun sxeminin və sorğularının optimallaşdırılması ilə əlaqəli verilənlər bazasından verilənlərin NoSQL tipli verilənlər bazası formatına çevrilməsi üçün rəsmiləşdirilmiş üsullar toplusunun hazırlanmasından bəhs edilir.
ENGLISH 155 words
Databases are used to store and manage data in modern computer systems. Databases are used in almost all areas of our lives: in educational institutions, business or production management, banking, solving scientific, engineering and medical problems. Databases arose from the need to manage large volumes of data in an organized and effective manner.
Metadata contains the properties of the data and a set of relationships that connect the data. For example, metadata stores the name, value type (number, date, or text) of each data element. Thus, metadata provides a more complete description of the data in the database. Given the definition of metadata, a database can be defined as a "set of self-describing data."
The article discusses the development of a set of formalized methods for converting data from a database to a NoSQL database format, and examines methods for integrating a database, optimizing its schema and queries to speed up data processing and storage.
РУССКИЙ 127 слов
Базы данных используются для хранения данных и управления ими в современных компьютерных системах. Базы данных задействованы практически во всех сферах нашей жизни: в образовательных учреждениях, управлении бизнесом или производством, банковском деле, решении научных, инженерных и медицинских задач. Базы данных возникли из-за необходимости организованно и эффективно управлять большими объемами данных.
Метаданные содержат свойства данных и набор отношений, связывающих данные. Например, метаданные хранят имя, тип значения (число, дата или текст) каждого элемента данных. Таким образом, метаданные обеспечивают более полное описание данных в базе данных. Учитывая определение метаданных, базу данных можно определить как «набор самоописывающих данных».
В статье рассматривается разработка комплекса формализованных методов преобразования данных из базы данных в формат базы данных типа NoSQL, исследуются методы интеграции базы данных, оптимизация ее схемы и запросов для ускорения обработки и хранения данных.
Açar sözlər
#baza #sxem #əlaqə #struktur #informasiya #sorğu
CC BY 4.0

Bu məqalə Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) lisenziyası ilə qorunur. Bu lisenziya orijinal müəllif və mənbəyə istinad vermək şərtilə materialın kopyalanması, paylaşılması, adaptasiya edilməsi və yenidən paylanmasına icazə verir.

ƏLAQƏLİ VERİLƏNLƏR BAZALARI

RELATED DATABASES
СВЯЗАННЫЕ БАЗЫ ДАННЫХ
Əli Səbzəliyev | DOI: 10.64400/ea25-3-19
XÜLASƏ
Verilənlər bazaları müasir kompüter sistemlərində məlumatların saxlanması və idarə edilməsi üçün istifadə olunur. Məlumat bazaları həyatımızın demək olar ki, bütün sahələrində iştirak edir: təhsil müəssisələrində, biznes və ya istehsalın idarə edilməsində, bank işində, elmi, mühəndislik və tibbi problemlərin həllində. Verilənlər bazaları böyük həcmli verilənləri mütəşəkkil və səmərəli şəkildə idarə etmək zərurətindən yaranmışdır. Metaverilənlər verilənlərin xüsusiyyətlərini və məlumatları birləşdirən əlaqələr toplusunu ehtiva edir. Məsələn, metaverilən hər bir məlumat elementinin adını, dəyərlərin növünü (rəqəm, tarix və ya mətn) saxlayır. Beləliklə, metaverilən verilənlər bazasında verilənlərin daha dolğun təsvirini təqdim edir. Metaverilən tərifini nəzərə alsaq, verilənlər bazası “özünü təsvir edən məlumat toplusu” kimi müəyyən edilə bilər. Məqalədə verilənlər bazası ilə inteqrasiya üsullarını araşdırmaq, verilənlərin emalı və saxlanmasını sürətləndirmək üçün onun sxeminin və sorğularının optimallaşdırılması ilə əlaqəli verilənlər bazasından verilənlərin NoSQL tipli verilənlər bazası formatına çevrilməsi üçün rəsmiləşdirilmiş üsullar toplusunun hazırlanmasından bəhs edilir.
ABSTRACT
Databases are used to store and manage data in modern computer systems. Databases are used in almost all areas of our lives: in educational institutions, business or production management, banking, solving scientific, engineering and medical problems. Databases arose from the need to manage large volumes of data in an organized and effective manner.
Metadata contains the properties of the data and a set of relationships that connect the data. For example, metadata stores the name, value type (number, date, or text) of each data element. Thus, metadata provides a more complete description of the data in the database. Given the definition of metadata, a database can be defined as a "set of self-describing data."
The article discusses the development of a set of formalized methods for converting data from a database to a NoSQL database format, and examines methods for integrating a database, optimizing its schema and queries to speed up data processing and storage.
АННОТАЦИЯ
Базы данных используются для хранения данных и управления ими в современных компьютерных системах. Базы данных задействованы практически во всех сферах нашей жизни: в образовательных учреждениях, управлении бизнесом или производством, банковском деле, решении научных, инженерных и медицинских задач. Базы данных возникли из-за необходимости организованно и эффективно управлять большими объемами данных.
Метаданные содержат свойства данных и набор отношений, связывающих данные. Например, метаданные хранят имя, тип значения (число, дата или текст) каждого элемента данных. Таким образом, метаданные обеспечивают более полное описание данных в базе данных. Учитывая определение метаданных, базу данных можно определить как «набор самоописывающих данных».
В статье рассматривается разработка комплекса формализованных методов преобразования данных из базы данных в формат базы данных типа NoSQL, исследуются методы интеграции базы данных, оптимизация ее схемы и запросов для ускорения обработки и хранения данных.
AÇAR SÖZLƏR
baza sxem əlaqə struktur informasiya sorğu
Ədəbiyyat Siyahısı (8)
  1. Apte T., Ingle M., Goyal A.K. Column-Store Databases: Approaches and Opti¬ mization Techniques // International Journal of Data Mining and Knowledge Management Process. -2013. -Vol.3. -Pp.83-89.
  2. Coleman G. Normalizing not only way // Computerworld. -1989. -Vol.12. -Pp. 63-64.
  3. Hanus M. To Normalize or Denormalize, That is the Question // Int. CMG Conference. -1993
  4. Integrating a knowledge-based component into a physical database design sys¬tem / C.E. Dabrowski, D.K. Jefferson, J.V. Carlis, S.T. March // Information & Management. -1989. -Vol.17, no.2. -Pp.71-86.
  5. Mosin S.V., Zykin S.V. Truth space method for caching database queries // Modelirovanie i Analiz Informatsionnykh Sistem. -2015. -Vol.22, no.2. -Pp.248-258.
  6. Pavlo A., Aslett M. What’s Really New with NewSQL? // SIGMOD Rec. -2016. -Vol.45, no.2. -Pp.45-55.
  7. Rodgers U. Denormalization: Why, What, and How? // Database Programming & Design. -1989. -Vol.12. -Pp.46-53.
  8. William H. I. Information Engineering for the Practitioner: Putting Theory into Practice (Yourden Press Computing Series). -Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice Hall, 1988. -294 pp
Məqaləyə İstinad Formatları
APA 7TH EDITION
Səbzəliyev, Ə. (2025). ƏLAQƏLİ VERİLƏNLƏR BAZALARI. NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİNİN ELMİ ƏSƏRLƏRİ, 132(3), 121-126. https://doi.org/10.64400/ea25-3-19
VANCOUVER
Səbzəliyev Ə. ƏLAQƏLİ VERİLƏNLƏR BAZALARI. NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİNİN ELMİ ƏSƏRLƏRİ. 2025;132(3):121-126. https://doi.org/10.64400/ea25-3-19
CHICAGO MANUAL OF STYLE
Səbzəliyev, Əli. "ƏLAQƏLİ VERİLƏNLƏR BAZALARI." NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİNİN ELMİ ƏSƏRLƏRİ 132, no. 3 (2025): 121-126. https://doi.org/10.64400/ea25-3-19