NİTQ İNKİŞAFININ LİNQVİSTİK ƏSASLARI
LINGUISTIC FOUNDATIONS OF SPEECH DEVELOPMENT
ЛИНГВИСТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ РАЗВИТИЯ РЕЧИ
DOI: 10.64400/ea25-3-05
DİL:
AZƏRBAYCAN
Xülasə
AZƏRBAYCANCA
409 söz
İbtidai siniflərdə tədris edilən əsas fənlərdən biri də məhz Azərbaycan dili fənnidir. Azərbaycan dili fənninin qarşısında çox böyük və çoxcəhətli vəzifələr dayanır. Bu fənnin əsas məqsədi ümumi nitq və dil bacarıqlarını formalşdırmaq və bununla da şagirdlərin nitq mədəniyyətinə yiyələnmələrini təmin etməkdir. Azərbaycan dili dərslərində şagirdlərin nitqinin inkişaf etdirilməsi mühüm əhəmiyyət kəsb etməli, bu istiqamətdə müəyyən tədbirlər tətbiq edilməlidir. Bilirik ki,dil daim təkmilləşən və inkişaf edən bir hadisədir. Dilinin tədrisində şagirdlər dilə yiyələnir və nitq prosesində bundan istifadə edirlər. Düzgün nitqə yiyələnmənin yolu dilə necə yiyələnməkdən asılıdır. Ona görə də Azərbaycan dilində əsas məqsəd şagirdlərin düzgün, rabitəli nitqə yiyələnmələrini təmin etməkdir. Bu gün şagird zəngin lüğət ehtiyatına malik deyilsə, qrammatik və semantik cəhətdən sözlərin təbiətinə bələd deyilsə, sözləri cümlədə yeri yerində işlədə bilmirsə fikrin düzgün ifadəsinə də malik olmayacaqdır. Qeyd edək ki, şagirdlərin nitqinin inkişaf etdirilməsi kor təbii proses olmayıb lüğət üzrə işin düzgün təşkilindən asılıdır. Dilin əsas leksik vahidi məhz sözdür. Bu baxımdan da, sözün leksik, qrammatik, fonetik xüsusiyyətlərini, semantik valentliyini, cümlə daxilində leksik-qrammatik münasibətini bilməli və cümlə axilində düzgün istifadəsinə nail olunmalıdır. Bəzən şagird nitqində diqqət çəkən məqamlardan biri onların cümlədə söz sırasını pozması hallarıdır. Cümlədə sözlərin sırasını dilimizə müvafiq şəkildə gözləyə bilməsi şagird üçün çox əhəmiyyətlidir, əks halda o, fikrini müsahibinə düzgün çatdıra bilməz. Bu araşdırmamızda şagird nitqinin inkişafı diqqətdə saxlanılmış, mühüm fikirlər təqdim edilmişdir.
ENGLISH
315 words
One of the main subjects taught in primary schools is the Azerbaijani language. The Azerbaijani language subject in front of very big and multifaceted The main goal of this subject is to formalize general speech and language skills and thereby ensure that students acquire a culture of speech. In Azerbaijani language lessons students speech development important importance acquisition should do in this direction certain events application We know that language is constantly evolving and is a developing phenomenon. In the teaching of the language students language is mastered and speech using it in the process They do. Correct speech The way to master language how depends on mastery. That's why also Azerbaijan in the language main purpose students' correct, coherent speech their acquisition provide Today the student rich dictionary if it does not have the reserve, grammatical and semantically your words to nature country if not , the words in the right place in the sentence work if he doesn't know how to express his thoughts correctly will not have either. Note Let's make the students The development of speech was not a blind natural process . dictionary depends on the correct organization of work on . The main lexical unit of the language is the word. In this regard, the lexical, grammatical , phonetic properties of the word , semantic valence , sentence structure lexical -grammatical within attitude should know and sentence must be achieved in its proper use . Sometimes student in his speech attention pulling One of the points is that they break the word order in the sentence are cases . In the sentence the order of words in our language relevant in the way to wait to know too much for a student important , opposite In that case , he/she will be able to convey his/her thoughts correctly to the interviewer. cannot . In this study, student Focus on speech development preserved , important thoughts presentation has been done .
РУССКИЙ
274 слов
Одним из основных предметов, преподаваемых в начальной школе, является азербайджанский язык. Предмет Азербайджанский язык перед очень большой и многогранный oсновная цель этого предмета – формализовать общие речевые и языковые навыки и тем самым обеспечить усвоение учащимися культуры речи . На уроках азербайджанского языка студенты развитие речи важный важность приобретение следует сделать в этом направлении определенный события приложение Мы знаем, что язык постоянно развивается и это развивающееся явление . В преподавании языка студенты язык освоен и речь используя его в процессе Они делают . Правильная речь. Путь к овладению языком как зависит от мастерства . Вот почему также Азербайджан на языке основной цель правильные, последовательные ответы студентов речь их приобретение предоставлять Сегодня студент богатый словарь если у него нет резерва, грамматического и семантически слов к природе страна если нет, то слова в нужном месте в предложении работа если он не умеет правильно выражать свои мысли не будет ни того, ни другого . Примечание. Давайте сделаем так, чтобы студенты Развитие речи не было слепым естественным процессом . словарь От правильной организации работы зависит … Основная лексическая единица языка – слово. В связи с этим важны лексические, грамматические, фонетические свойства слова, семантическая валентность, структура предложения лексико -грамматический внутри отношение должен знать и предложение должно быть достигнуто при правильном использовании. Иногда студент в своей речи внимание тянуть oдним из недостатков является то, что они нарушают порядок слов в предложении являются падежами. В предложении порядок слов в нашем языке соответствующий на пути ждать знать слишком много для студента важно, напротив в этом случае он/она сможет правильно донести свои мысли до интервьюер не может. В этом исследовании, студент Упор на развитие речи сохранившийся , важный мысли презентация было сделано .
Açar sözlər
#Azərbaycan dili
#nitq inkişafı
#lüğət üzrə iş
#cümlənin təhlili
#şifahi və yazılı nitq
Bu məqalə Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) lisenziyası ilə qorunur. Bu lisenziya orijinal müəllif və mənbəyə istinad vermək şərtilə materialın kopyalanması, paylaşılması, adaptasiya edilməsi və yenidən paylanmasına icazə verir.
NİTQ İNKİŞAFININ LİNQVİSTİK ƏSASLARI
LINGUISTIC FOUNDATIONS OF SPEECH DEVELOPMENT
ЛИНГВИСТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ РАЗВИТИЯ РЕЧИ
XÜLASƏ
İbtidai siniflərdə tədris edilən əsas fənlərdən biri də məhz Azərbaycan dili fənnidir. Azərbaycan dili fənninin qarşısında çox böyük və çoxcəhətli vəzifələr dayanır. Bu fənnin əsas məqsədi ümumi nitq və dil bacarıqlarını formalşdırmaq və bununla da şagirdlərin nitq mədəniyyətinə yiyələnmələrini təmin etməkdir. Azərbaycan dili dərslərində şagirdlərin nitqinin inkişaf etdirilməsi mühüm əhəmiyyət kəsb etməli, bu istiqamətdə müəyyən tədbirlər tətbiq edilməlidir. Bilirik ki,dil daim təkmilləşən və inkişaf edən bir hadisədir. Dilinin tədrisində şagirdlər dilə yiyələnir və nitq prosesində bundan istifadə edirlər. Düzgün nitqə yiyələnmənin yolu dilə necə yiyələnməkdən asılıdır. Ona görə də Azərbaycan dilində əsas məqsəd şagirdlərin düzgün, rabitəli nitqə yiyələnmələrini təmin etməkdir. Bu gün şagird zəngin lüğət ehtiyatına malik deyilsə, qrammatik və semantik cəhətdən sözlərin təbiətinə bələd deyilsə, sözləri cümlədə yeri yerində işlədə bilmirsə fikrin düzgün ifadəsinə də malik olmayacaqdır. Qeyd edək ki, şagirdlərin nitqinin inkişaf etdirilməsi kor təbii proses olmayıb lüğət üzrə işin düzgün təşkilindən asılıdır. Dilin əsas leksik vahidi məhz sözdür. Bu baxımdan da, sözün leksik, qrammatik, fonetik xüsusiyyətlərini, semantik valentliyini, cümlə daxilində leksik-qrammatik münasibətini bilməli və cümlə axilində düzgün istifadəsinə nail olunmalıdır. Bəzən şagird nitqində diqqət çəkən məqamlardan biri onların cümlədə söz sırasını pozması hallarıdır. Cümlədə sözlərin sırasını dilimizə müvafiq şəkildə gözləyə bilməsi şagird üçün çox əhəmiyyətlidir, əks halda o, fikrini müsahibinə düzgün çatdıra bilməz. Bu araşdırmamızda şagird nitqinin inkişafı diqqətdə saxlanılmış, mühüm fikirlər təqdim edilmişdir.
ABSTRACT
One of the main subjects taught in primary schools is the Azerbaijani language. The Azerbaijani language subject in front of very big and multifaceted The main goal of this subject is to formalize general speech and language skills and thereby ensure that students acquire a culture of speech. In Azerbaijani language lessons students speech development important importance acquisition should do in this direction certain events application We know that language is constantly evolving and is a developing phenomenon. In the teaching of the language students language is mastered and speech using it in the process They do. Correct speech The way to master language how depends on mastery. That's why also Azerbaijan in the language main purpose students' correct, coherent speech their acquisition provide Today the student rich dictionary if it does not have the reserve, grammatical and semantically your words to nature country if not , the words in the right place in the sentence work if he doesn't know how to express his thoughts correctly will not have either. Note Let's make the students The development of speech was not a blind natural process . dictionary depends on the correct organization of work on . The main lexical unit of the language is the word. In this regard, the lexical, grammatical , phonetic properties of the word , semantic valence , sentence structure lexical -grammatical within attitude should know and sentence must be achieved in its proper use . Sometimes student in his speech attention pulling One of the points is that they break the word order in the sentence are cases . In the sentence the order of words in our language relevant in the way to wait to know too much for a student important , opposite In that case , he/she will be able to convey his/her thoughts correctly to the interviewer. cannot . In this study, student Focus on speech development preserved , important thoughts presentation has been done .
АННОТАЦИЯ
Одним из основных предметов, преподаваемых в начальной школе, является азербайджанский язык. Предмет Азербайджанский язык перед очень большой и многогранный oсновная цель этого предмета – формализовать общие речевые и языковые навыки и тем самым обеспечить усвоение учащимися культуры речи . На уроках азербайджанского языка студенты развитие речи важный важность приобретение следует сделать в этом направлении определенный события приложение Мы знаем, что язык постоянно развивается и это развивающееся явление . В преподавании языка студенты язык освоен и речь используя его в процессе Они делают . Правильная речь. Путь к овладению языком как зависит от мастерства . Вот почему также Азербайджан на языке основной цель правильные, последовательные ответы студентов речь их приобретение предоставлять Сегодня студент богатый словарь если у него нет резерва, грамматического и семантически слов к природе страна если нет, то слова в нужном месте в предложении работа если он не умеет правильно выражать свои мысли не будет ни того, ни другого . Примечание. Давайте сделаем так, чтобы студенты Развитие речи не было слепым естественным процессом . словарь От правильной организации работы зависит … Основная лексическая единица языка – слово. В связи с этим важны лексические, грамматические, фонетические свойства слова, семантическая валентность, структура предложения лексико -грамматический внутри отношение должен знать и предложение должно быть достигнуто при правильном использовании. Иногда студент в своей речи внимание тянуть oдним из недостатков является то, что они нарушают порядок слов в предложении являются падежами. В предложении порядок слов в нашем языке соответствующий на пути ждать знать слишком много для студента важно, напротив в этом случае он/она сможет правильно донести свои мысли до интервьюер не может. В этом исследовании, студент Упор на развитие речи сохранившийся , важный мысли презентация было сделано .
AÇAR SÖZLƏR
Azərbaycan dili
nitq inkişafı
lüğət üzrə iş
cümlənin təhlili
şifahi və yazılı nitq
Ədəbiyyat Siyahısı (7)
- Abdullayev N.Ə.(2013). Nitq mədəniyyətinin əsaslar/N.Ə Abdullayev.- Bakı:Elm və təhsil,- s.8
- Azərbaycan Respublikasının ümumtəhsil məktəbləri üçün fənn kurikulumları(I-IV siniflər)/-Bakı: Mütərcim,- 2008.- s.
- Azərbaycan Respublikası Prezidentinin "Dövlət dilinin tətbiqi işinin təşmilləşdirilməsi haqında" 18 iyun 2001-ci il tarixli fərmanı// -Bakı: Azərbaycan müəllimi,- 1-7 iyul 2001.
- Cəfərova N. B.(2018). Nitq inkişafı üzrə işin metodikası. Dərslik. bakı: ADPU,- 234 s.
- Kərimov Y. (2003). Ana dilinin tədrisi metodikası. Bakı: Nasir,- 539 s.
- Kərimov Y. (2013).İbtidai siniflərdə Azərbaycan dilinin tədrisi metodikası. Bakı: Səda,- 552 s.
- Xəlilov V.(2007). İbtidai siniflərdə inkişafetdirici texnologiyalardan istifadənin başlıca prinsipləri. Bakı: Mütərcim,- 103 s.
Məqaləyə İstinad Formatları
APA 7TH EDITION
Şirəliyeva, G. (2025). NİTQ İNKİŞAFININ LİNQVİSTİK ƏSASLARI. NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİNİN ELMİ ƏSƏRLƏRİ, 132(3), 27-32. https://doi.org/10.64400/ea25-3-05
VANCOUVER
Şirəliyeva G. NİTQ İNKİŞAFININ LİNQVİSTİK ƏSASLARI. NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİNİN ELMİ ƏSƏRLƏRİ. 2025;132(3):27-32. https://doi.org/10.64400/ea25-3-05
CHICAGO MANUAL OF STYLE
Şirəliyeva, Günay. "NİTQ İNKİŞAFININ LİNQVİSTİK ƏSASLARI." NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİNİN ELMİ ƏSƏRLƏRİ 132, no. 3 (2025): 27-32. https://doi.org/10.64400/ea25-3-05