CƏNUBİ QAFQAZDA İSLAM SİVİLİZASİYASININ İQTİSADİ İNKİŞAFINDA NAXÇIVANIN ROLU
Xülasə
Bu məqalədə Cənubi Qafqazda İslam sivilizasiyasının iqtisadi inkişafında Naxçıvanın rolu araşdırılır və regionun ticarət, istehsal və institusional təşkilatlanma baxımından tarixi funksiyası təhlil edilir. Yaxın Şərq, Anadolu və Qafqazı birləşdirən əsas ticarət yollarının kəsişməsində yerləşən Naxçıvan erkən orta əsrlərdən etibarən İslam dünyası daxilində iqtisadi qarşılıqlı əlaqələrin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Tədqiqatın məqsədi İslam iqtisadi prinsiplərinin, inzibati təcrübələrin və kommersiya institutlarının regionun iqtisadi strukturuna təsirini və daha geniş sivilizasiya kontekstində rolunu müəyyən etməkdir. Araşdırma keyfiyyət yönümlü tarixi metodologiyaya əsaslanır və ilkin tarixi mənbələrə, arxeoloji materiallara və İslam iqtisadi tarixinə dair müasir elmi ədəbiyyata istinad edir. Nəticələr göstərir ki, Naxçıvanın iqtisadi əhəmiyyəti onun transregional ticarət şəbəkələrinə inteqrasiyası, şəhər bazarlarının inkişafı və vergi mexanizmləri, mülkiyyət münasibətləri və xeyriyyə institutları kimi İslam iqtisadi institutlarının tətbiqi ilə bağlı olmuşdur. Bu amillər iqtisadi sabitliyin, sosial rifahın və regional inteqrasiyanın təmin edilməsinə xidmət etmişdir. Məqalə nəticə olaraq göstərir ki, Naxçıvan Cənubi Qafqazda İslam sivilizasiyasının iqtisadi həyatında fəal iştirak edən regional mərkəz olmuş və İslam iqtisadi modellərinin praktik tətbiqində mühüm rol oynamışdır.
Abstract (EN)
This article examines the role of Nakhchivan in the economic development of Islamic civilization in the South Caucasus, emphasizing its historical function as a strategic center of trade, production, and institutional organization. Situated at the intersection of major commercial routes linking the Middle East, Anatolia, and the Caucasus, Nakhchivan played a significant role in facilitating economic interaction within the Islamic world from the early medieval period onward. The study aims to analyze how Islamic economic principles, administrative practices, and commercial institutions influenced the region’s economic structure and contributed to broader civilizational development. The research is based on a qualitative historical methodology, drawing upon primary historical chronicles, archaeological findings, and secondary academic literature related to Islamic economic history and regional studies. The findings indicate that Nakhchivan’s economic importance stemmed from its integration into transregional trade networks, the development of urban markets, and the application of Islamic economic institutions such as taxation systems, property relations, and charitable foundations. These factors supported economic stability, social welfare, and regional connectivity. The article concludes that Nakhchivan was not merely a peripheral territory but an active participant in the economic life of Islamic civilization in the South Caucasus, demonstrating how regional centers contributed to the diffusion and practical implementation of Islamic economic models within a wider historical context.
Резюме (RU)
В статье исследуется роль Нахчывана в экономическом развитии исламской цивилизации на Южном Кавказе с акцентом на его историческую функцию в сфере торговли, производства и институциональной организации. Расположенный на пересечении ключевых торговых путей, связывающих Ближний Восток, Анатолию и Кавказ, Нахчыван с раннесредневекового периода играл важную роль в формировании экономических связей внутри исламского мира. Целью исследования является анализ влияния исламских экономических принципов, административных практик и коммерческих институтов на экономическую структуру региона и их значение в более широком цивилизационном контексте. Методологической основой работы является качественный историко-экономический подход с использованием первичных исторических источников, археологических данных и современной научной литературы по истории исламской экономики. Результаты исследования показывают, что экономическое значение Нахчывана определялось его интеграцией в трансрегиональные торговые сети, развитием городских рынков и применением исламских экономических институтов, включая налоговые системы, имущественные отношения и благотворительные фонды. Эти факторы способствовали экономической стабильности, социальной поддержке и региональной интеграции. В заключение делается вывод о том, что Нахчыван был не периферийной территорией, а активным региональным центром, сыгравшим важную роль в экономической жизни исламской цивилизации на Южном Кавказе.