POEZİYADA “HEYVAN” KONSEPTİ İLƏ BAĞLI LEKSİK VAHİDLƏRDƏ QƏNAƏT QANUNUNUN MENTAL XARAKTERİSTİKASI
Xülasə
Linqvokulturologiyada “heyvan” konsepti ayrıca bir anlayışın mental göstəricisi olub, ətrafında ev heyvanları – inək, öküz, qoyun, buzov, quzu, it, keçi, köpək, keçi, dıbır, təkə, camış, balax, sığır və s., vəhşi heyvanlar – tülkü, çaqqal, canavar, qurd, pələng, şir, dovşan, aslan, maral, ceyran, cüyür, ilan və s. kimi leksik vahidləri cəmləşdirə bilir və belə cəmləşdirmə anlayışın konseptuallaşdırılması deməkdir. Anlayışın konsept edilməsi beyində biliklər sisteminin dil və mədəniyyətin möhkəm məna əlaqəsi zəminində leksik-semantik bazasını yaradır. Poeziyada “heyvan” konsepti ilə bağlı anlayış və dəyərlərin linqvokulturoloji istiqamətdə mahiyyətinin, strukturunun, mental əlamətlərinin, metaforikləşmə xüsusiyyətlərinin hər tərəfli və sistemli şəkildə öyrənilməməsi təəssüf doğuran prioritet problemlərdən olub, onun təsəvvürdə yaratdığı qənaət şəkillərinin koqnitiv tədqiqini də aktuallaşdırır ki, məqalədə bu məsələlərdən danışılır.
Abstract (EN)
In linguoculturology, the concept of “animal” functions as a mental indicator of a distinct notion and is capable of grouping around itself lexical units denoting domestic animals—such as cow, bull, sheep, calf, lamb, dog, goat, he-goat, camel, male goat, buffalo, heifer, cattle, etc.—as well as wild animals—such as fox, jackal, wolf, tiger, lion, hare, deer, gazelle, roe deer, snake, etc. Such grouping signifies the conceptualization of the given notion. The conceptualization of a notion forms, in the human mind, the lexico-semantic basis of a system of knowledge grounded in the strong semantic relationship between language and culture. The insufficient comprehensive and systematic study of the essence, structure, mental features, and metaphorization characteristics of the concept of “animal” in poetry from a linguocultural perspective remains one of the pressing and regrettable issues. This also highlights the need for cognitive research into the mental images generated by this concept, which is the focus of the present article.
Резюме (RU)
В лингвокультурологии концепт «животное» выступает как ментальный показатель отдельного понятия и способен объединять вокруг себя лексические единицы, обозначающие домашних животных — корову, быка, овцу, телёнка, ягнёнка, собаку, козу, пса, козла, верблюда, самца козы, буйвола, телку, крупный рогатый скот и др., а также диких животных — лису, шакала, волка, тигра, льва, зайца, оленя, газель, косулю, змею и др. Подобное объединение означает концептуализацию данного понятия. Концептуализация понятия формирует в сознании лексико-семантическую базу системы знаний на основе прочной смысловой связи языка и культуры. Недостаточная всесторонняя и системная изученность сущности, структуры, ментальных признаков и особенностей метафоризации концепта «животное» в поэзии в лингвокультурологическом аспекте является одной из актуальных проблем, вызывающих сожаление. Это также актуализирует когнитивное исследование образов, формируемых данным концептом в сознании, что и рассматривается в данной статье.