Əfşarlar imperiyası dövründə Cənubi Qafqazda baş verən siyasi proseslərin P.Q. Butkovun tədqiqatında şərhi
Xülasə
XVIII əsrin birinci yarısı Cənubi Qafqazın siyasi tarixində son dərəcə mürəkkəb və ziddiyyətli proseslərlə səciyyələnirdi. Səfəvi imperiyasının tənəzzülü bölgədə dərin siyasi boşluq yaratmış, mövcud güc balansını pozmuş və Osmanlı ilə Rusiya imperiyaları arasında nüfuz uğrunda rəqabəti kəskin şəkildə gücləndirmişdi. Məhz belə gərgin və qeyri-sabit şəraitdə hakimiyyətə gələn Nadir şah Əfşar (1736–1747) region daxilində və qonşu imperiyalar müstəvisində dönüş yaradan fiqur kimi formalaşmışdır. Onun həyata keçirdiyi hərbi-siyasi islahatlar, mərkəzləşdirmə siyasəti və genişmiqyaslı yürüşləri həm Cənubi Qafqazın daxili siyasi dinamikasına, həm də daha geniş geosiyasi mühitə əhəmiyyətli təsir göstərmişdir. Nadir şahın hərbi kampaniyaları Cənubi Qafqazın siyasi mənzərəsini yenidən formalaşdırmaqda və Osmanlı–Rusiya münasibətlərinin mahiyyətini müəyyən dərəcədə dəyişməkdə həlledici rol oynamışdır. P. Q. Butkovun “1722–1803-cü illər üçün Qafqazın yeni tarixi üçün materiallar” adlı əsəri bu dövrün hadisələrini Nadir şahın daxili idarəçilik modeli və xarici ekspansiya məqsədləri kontekstində hərtərəfli şəkildə təhlil edir. Təqdim olunan araşdırmanın məqsədi Butkovun Nadir şahın hərbi yürüşlərinə dair təsvirlərini və bu yürüşlərin Cənubi Qafqazın siyasi konfiqurasiyasına təsirini elmi baxımdan qiymətləndirmək, onun təsvir etdiyi hadisələrin dövrün real tarixi prosesləri ilə nə dərəcədə uyğun gəldiyini müəyyənləşdirmək və bu məlumatların müasir tarixşünaslıqda necə şərh olunduğunu araşdırmaqdan ibarətdir.