AZƏRBAYCANIN BƏRPA OLUNAN ENERJİ STRATEGİYASI VƏ YENİ NƏSİL ŞƏHƏR MODELLƏRİNDƏ TƏTBİQİ

Bu tədqiqat Azərbaycanın bərpa olunan enerji strategiyasını və yeni nəsil şəhər modellərinin – ağıllı şəhər, ağıllı kənd və yaşıl bina konsepsiyalarının ölkədə tətbiqini təhlil etməyi hədəfləyir. Enerji təhlükəsizliyi və enerji mənbələrinin diversifikasiyası müasir dövrün əsas prioritetlərindən olduğundan, Azərbaycan ənənəvi neft-qaz resursları ilə yanaşı bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafına önəm verir. Tədqiqatda rəsmi dövlət sənədlərinin, beynəlxalq təşkilatların hesabatlarının və media mənbələrinin təhlilinə əsaslanan təsviri-analitik yanaşmadan istifadə olunmuşdur. Nəticələr göstərir ki, ölkənin bərpa olunan enerji mənbələrinin iqtisadi potensialı 27 000 MVt-a çatır və Qarabağ, Şərqi Zəngəzur bölgələri “yaşıl enerji zonası” elan edilməsi ilə Azərbaycanın əsas prioritet istiqamətləri müəyyənləşmiş olur. Bakı metropoliteninin modernləşdirilməsi, “AYNA MaaS” tətbiqinin təqdim edilməsi, Gəncədə EBRD-nin “Green Cities” proqramı və Zəngilanın Ağalı kəndindəki “ağıllı kənd” layihəsi ölkədə ağıllı şəhər və kənd konsepsiyalarının real tətbiqinə dair əsas nümunələr kimi çıxış edir. Bundan əlavə, “Baku White City” və “Port Baku” kimi layihələr yaşıl bina təcrübəsinin inkişafını əks etdirir. Tədqiqat belə qənaətə gəlir ki, Azərbaycanda yeni nəsil şəhərlərin formalaşması enerji keçidi, rəqəmsallaşma və ekoloji dayanıqlılığın vəhdətinə əsaslanır və bu proses Türk dünyası ölkələri üçün əhəmiyyətli təcrübə nümunəsi yarada bilər.

This study aims to analyze Azerbaijan's renewable energy strategy and the implementation of next-generation urban models — smart cities, smart villages, and green buildings in the country. As energy security and diversification have become core priorities of the modern era, Azerbaijan is prioritizing the development of renewable energy sources alongside its traditional oil and gas resources. The study employs a descriptive-analytical approach based on official state documents, reports of international organizations, and media sources. The findings show that the country's economic potential for renewable energy sources reaches 27,000 MW, and the Karabakh and East Zangezur regions have been declared "green energy zones." The modernization of the Baku Metro, the "AYNA MaaS" application, the EBRD's "Green Cities" programme in Ganja, and the "smart village" project in Aghali, Zangilan district, serve as key examples of the practical implementation of smart city and village concepts in the country. In addition, projects such as "Baku White City" and "Port Baku" reflect the development of green building practices. The study concludes that the formation of next-generation cities in Azerbaijan is based on the synthesis of the energy transition, digitalization, and ecological sustainability, and that this process can offer a valuable model of experience for countries of the Turkic world.

Целью данного исследования является анализ стратегии Азербайджана в области возобновляемой энергетики и внедрения в стране моделей городов нового поколения — умных городов, умных сёл и «зелёных» зданий. Поскольку энергетическая безопасность и диверсификация стали одними из ключевых приоритетов современности, Азербайджан уделяет особое внимание развитию возобновляемых источников энергии наряду с традиционными нефтегазовыми ресурсами. В исследовании использован описательно-аналитический подход, основанный на изучении официальных государственных документов, отчётов международных организаций и материалов СМИ. Результаты показывают, что экономический потенциал возобновляемых источников энергии страны достигает 27 000 МВт, а регионы Карабах и Восточный Зангезур объявлены «зонами зелёной энергии». Модернизация Бакинского метрополитена, приложение «AYNA MaaS», программа ЕБРР «Green Cities» в Гяндже и проект «умного села» в посёлке Агалы Зангиланского района служат ключевыми примерами практической реализации концепций умного города и умного села в стране. Кроме того, такие проекты, как «Baku White City» и «Port Baku», отражают развитие практики «зелёного» строительства. Исследование приходит к выводу, что формирование городов нового поколения в Азербайджане основывается на синтезе энергетического перехода, цифровизации и экологической устойчивости, и этот процесс может служить ценным примером опыта для стран тюркского мира.