1948-1953-CÜ İLLƏRDƏ AZƏRBAYCANLILARIN ERMƏNİSTAN SSR-DƏN DEPORTASİYASI:İCRA MEXANİZMLƏRİ VƏ NƏTİCƏLƏRİ

Tədqiqat işində Ermənistan SSR ərazisindən 1948-1953-cü illərdə azərbaycanlıların deportasiyasının icra prosesi mötəbər mənbələr əsasında tədqiq olunmuşdur. Deportasiyanı həyata keçirmək üçün SSRİ Nazirlər Sovetinin 1947-ci il 23 dekabr və 1948-ci il 10 mart tarixli qərarlarında göstərilən könüllülük məsələsi “parad şineli” səciyyəsi daşımış, gerçəklikdə isə ən kobud formada məcburetmə metodlardan istifadə edilmişdir. Məqalədə Ermənistan SSR ərazisndən zorla çıxarılan azərbaycanlı əhalinin səhv olaraq Azərbaycanın əsasın isti aran rayonlarında yerləşdirilməsi, onların qarşılaşdığı ağır sosial-iqtisadi durum və dədə-baba torpaqlarına qayıdış cəhdləri tədqiq edilir. Azərbaycanlı əhalinin deportasiyası ilə yanaşı həmin ərazilərdəki tarixi toponim və hidronimlərin də dəyişdirilməsi etnik təmizləmə səciyyəsi olmaqla türk izinin silinməsi məqsədini daşımışdır.

The study examines the implementation process of the deportation of Azerbaijanis from the territory of the Armenian SSR during the period 1948-1953 on the basis of authoritative and credible sources. Although the resolutions of the Council of Ministers of the USSR dated 23 December 1947 and 10 March 1948 formally emphasized the principle of voluntariness in carrying out the deportation, this notion proved to be purely declarative in nature. In practice, the process was conducted through the use of the most coercive and forceful methods. The article analyzes the forced relocation of the Azerbaijani population expelled from the territory of the Armenian SSR and their erroneous resettlement in the predominantly hot lowland regions of the Azerbaijan SSR, as well as the severe socio-economic conditions they faced and their attempts to return to their ancestral homelands. Alongside the deportation of the Azerbaijani population, the systematic renaming of historical toponyms and hydronyms in these territories constituted a form of ethnic cleansing aimed at erasing the Turkish presence.

В исследовании на основе авторитетных и достоверных источников рассматривается процесс реализации депортации азербайджанцев с территории Армянской ССР в 1948-1953 гг. Несмотря на то что в постановлениях Совета Министров СССР от 23 декабря 1947 г. и 10 марта 1948 г. формально подчёркивался принцип добровольности при осуществлении депортации, на практике данное положение носило сугубо декларативный характер. В действительности процесс депортации сопровождался применением наиболее жёстких и принудительных методов. В статье анализируются принудительное выселение азербайджанского населения с территории Армянской ССР, его ошибочное размещение преимущественно в жарких равнинных районах Азербайджанской ССР, тяжёлое социально-экономическое положение переселённых лиц, а также их попытки возвращения на исконные земли. Наряду с депортацией азербайджанского населения систематическое переименование исторических топонимов и гидронимов на данных территориях носило характер этнической чистки и было направлено на стирание тюркского следа.