NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİNİN ELMİ ƏSƏRLƏRİ

PRENATAL HİPOKSİYA EDİLMİŞ DOVŞAN BALALARINDA SOSİAL TƏCRİDOLUNMA FONUNDA GÖRMƏ VƏ SENSOMOTOR BEYİN QABIĞININ ELEKTROFİZİOLOJİ TƏDQİQİ

ELECTROPHYSIOLOGICAL STUDY OF THE VISUAL AND SENSORIMOTOR CEREBRAL CORTEX IN RABBIT PUPS EXPOSED TO PRENATAL HYPOXIA UNDER CONDITIONS OF SOCIAL ISOLATION

Orxan XUDİYEV (ORCID: https://orcid.org/0000-0003-1119-072X), Afiq QAZİYEV (ORCID: https://orcid.org/0000-0002-8636-2832), Xəybər MƏMMƏDOV (ORCID: https://orcid.org/0009-0009-2550-1278)

İl: 2026 Səhifə: 251-257 Cild: 2026-cı il №2 Cild (135)
PDF Yüklə

Xülasə

Tədqiqatlar prenatal ontogenezdə xroniki hipoksiyanın təsirinə məruz qalmış Şinşilla cinsli dovşan balalarında baş beyin görmə və hissi-hərəki qabığının bioelektrik fəallığının formalaşma dinamikasının araşdırılmasına həsr edilmişdir. Məqsəd embriogenetik inkişafı fiziki-kimyəvi faktorların təsiri fonunda keçirmiş orqanizmlərdə qismən yetkin fərdi inkişaf mərhələsində baş beyin bioelektrik fəallığının funksional yetişkənlik parametrlərinin tədqiqi olmuşdur. Metodik yanaşmada analoji tədqiqatlarda qəbul edilmiş hipoksik-hipoksiya modelindən (barokamerada 95% N2 + 5% O2 qaz qarışığı ilə tənəffüs) istifadə edilmişdir (Xvatova, 1978). Təcrübələr 45 günlük dovşan balalarının üç qrupu üzrə (kontrol, postnatal sosial təcridolunma və prenatal hipoksiya ilə sosial təcridolunmanın birgə təsiri qrupu) aparılmış, EEQ “Neyron-Spektr-5” kompüterləşdirilmiş elektroensefaloqrafda qeydə alınmış və statistik analiz edilmişdir. Nəticələr göstərmişdir ki, kontrol heyvanlarla müqayisədə prenatal hipoksiyaya məruz qalmış və fərdi inkişaf zamanı özünəbənzərlərindən sosial təcrid olunmuş dovşan balalarında EEQ-nın struktur elementlərində dəyişikliklər aşkarlanır. Belə ki, sonuncularda EEQ-nın spektr tərkibində dayanıqlı yüksək amplitudalı aşağı tezlikli delta və teta ritmləri üstünlük təşkil edir, alfa ritmlərin amplitudası azalır və yarımkürələrarası asimmetriya daha qabarıq formada təzahür edir ki, bu da ekstremal inkişaf şəraitinin beyindaxili əlaqələrin dinamikasına mənfi təsiri ilə səciyyələnir.

Abstract (EN)

The research is devoted to the study of the dynamics of the formation of the bioelectric activity of the visual and sensorimotor cortex of the brain in Chinchilla rabbits exposed to chronic hypoxia in prenatal ontogenesis. The aim was to study the functional maturity parameters of the bioelectric activity of the brain in partially mature individual development stages in organisms that underwent embryogenetic development against the background of the influence of physicochemical factors. The methodological approach used was the hypoxic-hypoxia model (95% N2 + 5% O2) adopted in similar studies (Khvatova, 1978). The experiments were conducted on three groups of 45-day-old rabbit pups (control, postnatal social isolation, and the combined effect of prenatal hypoxia with social isolation). EEG was recorded on a computerized electroencephalograph “Neuron Spectr-5” and statistically analyzed. The results showed that, compared with control animals, marked changes in the structural elements of the EEG were detected in rabbit pups exposed to prenatal hypoxia and socially isolated from their peers during individual development. Thus, in the latter, stable high-amplitude low-frequency delta and theta rhythms prevail in the spectral composition of the EEG, the amplitude of alpha rhythms decreases, and interhemispheric asymmetry is more pronounced, which characterizes the negative impact of extreme developmental conditions on the dynamics of intracerebral connections.

Резюме (RU)

Исследования посвящены изучению динамики формирования биоэлектрической активности зрительной и сенсомоторной коры головного мозга у крольчат породы шиншилла, подвергшихся воздействию хронической гипоксии в пренатальном онтогенезе. Целью являлось исследование параметров функциональной зрелости биоэлектрической активности головного мозга у организмов на стадии частично зрелого индивидуального развития, эмбриогенетическое развитие которых протекало на фоне воздействия физико-химических факторов. В методическом подходе использована гипоксически-гипоксическая модель, принятая в аналогичных исследованиях (дыхание газовой смесью 95% N₂ + 5% O₂ в барокамере) (Хватова, 1978). Эксперименты проводились на трёх группах 45-дневных крольчат (интактный контроль, постнатальная социальная изоляция, а также группа сочетанного воздействия пренатальной гипоксии и социальной изоляции), ЭЭГ регистрировалась на компьютеризированном электроэнцефалографе «Нейрон-Спектр-5» и подвергалась статистическому анализу. Результаты показали, что по сравнению с контрольными животными у крольчат, подвергшихся пренатальной гипоксии и социально изолированных от себе подобных в процессе индивидуального развития, выявляются изменения в структурных элементах ЭЭГ. Так, у последних в спектральном составе ЭЭГ преобладают устойчивые высокоамплитудные низкочастотные дельта- и тета-ритмы, амплитуда альфа-ритмов снижается, а межполушарная асимметрия проявляется более выраженно, что характеризуется отрицательным влиянием экстремальных условий развития на динамику внутримозговых связей.

Açar sözlər: ontogenez, prenatal hipoksiya, dovşan balaları, görmə və sensomotor qabıq, elektroensefaloqramma

İstinadlar

  1. Bahram, A., & Aliyev, A., & Gaziyev, A. (2015). Investigation and Effect of Hypoxia and Interseption of Olfactory Nerv Reseptor on Glucous, PT, T and TT of Non-Pregnant Rabbits Blood Plasma. Biological Forum – An International Journal. 7(1), 879-881. ISSN No. 2249-3239
  2. Gaziyev, A.G. (2022, May). The Role Of Pre-And Postnatal Factors In Forming The Functions of a Developing Organism. Международный исследовательский центр «Endless Light in Science» IV Международная научнопрактическая конференция "SCIENCE & TECHNOLOGIES". Алматы, Казахстан.
  3. Giussani, D.A., & Salinas, C.E., & Villena, M., & Blanco, C.E. (2007). The role of oxygen in prenatal growth: in the chick embryo. The Journal of Physiology, 585(3), 911-917.
  4. Jafarova, A.M. & Mammadov, A.M. & Gaziyev, A.G. & Eyvazova, Sh.R. (2024, March). Functional relationships of the cerebral cortex with subcortical structures in emotional stressful conditions. BIO Web of Conferences 100, Almaty, Kazakhstan.
  5. Jiang, B.H., & Semenza, G.L., & Bauer, C., & Marti, H.H. (1996). Hypoxia-inducible factor 1 levels vary exponentially over a physiologically relevant exponentially over a physiologically relevant ange of O2 tension. American Journal of Physiology-Cell Physiology, 271(4 Pt1), 1172-1180.
  6. Mahmudova, N.Sh., & Gaziyev, A.G., & Mammadova, G.Sh. (2018, June). Influence of prenatal hypokinezia on the cerebral function in rat pups. “Gazi-EgeBINGS” International Neuroscince Graduate Summer Workshop and Practical Training. Ankara.
  7. Məmmədov, X.B. & Məmmədova, G.Ş. & Şahmalıyeva, S.F. (2022, May) Prenatal ontogenezdə hipoksiya edilmiş heyvanlarda fiziki yükün görmə və hissi-hərəki beyin qabığının elektrik fəallığına təsiri. Müasir təbiət və iqtisad elmlərinin aktual problemləri. Gəncə, Azərbaycan.
  8. Газиев, А.Г., & Джафарова, Г.Г. (2020). Влияние перинатальной гипоксии на форменные элементы крови у кроликов в разных возрастных группах постнатального онтогенеза. Colloqium journal / Biological sciences, 8(32), 4-6.