NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİNİN ELMİ ƏSƏRLƏRİ

İNƏKLƏRİN SÜDÜNDƏ VƏ ƏTİNDƏ BƏZİ MİKROELEMENTLƏRİN TƏYİNİ

DETERMINATION OF SOME MICROELEMENTS IN COW'S MILK AND MEAT

İlqar TAĞIYEV (ORCID: https://orcid.org/0000-0001-9340-5741)

İl: 2026 Səhifə: 246-250 Cild: 2026-cı il №2 Cild (135)
PDF Yüklə

Xülasə

Mikroelementlərin bitkilərin, heyvanların və insanların normal inkişafında fizioloji rolu ədəbiyyatda geniş şəkildə təsvir olunmuşdur. Bəzi tədqiqatçılar mikroelementlərin heyvanların məhsuldarlığına, məhsulun keyfiyyətinin yaxşılaşmasına və boy inkişafına təsirini öyrənmişlər. Belə əhəmiyyətə malik olan maddələrin çatışmazlığı və ya onların miqdarının həddindən artıq olması orqanizmdə müxtəlif dəyişikliklərin yaranmasına səbəb olur. Mikroelementlərin canlı orqanizmdə normal miqdarda olması onların qidalanmasından asılıdır. Belə ki, torpaq və suda mikroelementlərin miqdarı kifayət qədər olmadıqda, bitkilərdə, eləcə də heyvan və insan orqanizmində onların miqdarı azalır. Eyni zamanda, tərkibində mikroelement çatışmazlığı olan bitkilərlə heyvanlar yemləndirildikdə və bu heyvanların məhsulları ilə insanlar qidalandıqda, onların orqanizmində də mikroelement çatışmazlığı müşahidə olunur. Qeyd olunan səbəblərlə yanaşı, müxtəlif zonalarda mikroelementlərin miqdarı fərqli olur: bəzi zonalar müəyyən mikroelementlərlə zəngin olduğu halda, digərləri həmin elementlər baxımından kasıb olur. Respublikamızda Torpaqşünaslıq və Baytarlıq Elmi-Tədqiqat institutları tərəfindən biogeokimyəvi provinsiyalar müəyyən edilmişdir. Beləliklə, ölkəmizdə bor, kobalt, manqan, mis və molibdenin çox olduğu, həmçinin kobalt və misin az olduğu provinsiyalar müəyyənləşdirilmişdir. Mikroelementlərin azlığı və ya çoxluğu insanlar və heyvanlar arasında müxtəlif xəstəliklərin (anemiya, ataksiya, zob və s.) yaranmasına səbəb olur.

Abstract (EN)

The physiological role of trace elements in the normal development of plants, animals and humans is known from the literature. Some researchers have studied the influence of trace elements on productivity, improvement of product quality and growth development in animal husbandry. Deficiency of such important substances or their excessive amounts cause various changes in the organism of animals. The presence of trace elements in a living organism depends on their nutrition. Thus, if the amount of trace elements in soil and water is insufficient, their amount in the organism of animals and humans, as well as in feed will be insufficient. At the same time, when an animal is fed with fodder containing micronutrient deficiency, and when a person consumes such animal products (meat, milk) in the future, there is a deficiency of micronutrients in his body. In addition to the mentioned reasons the amount of microelements in soils, fodder and water differs by zones, if some zones are rich in one microelement, then in other zones there can be deficiency of this microelement. In our republic biochemical provinces are identified in research institutes of soil science and veterinary medicine. Thus, in our republic the provinces with abundance of boron, cobalt, manganese, copper, molybdenum, and also with deficiencies of these elements are defined. Deficiency and excess of trace elements cause various diseases in humans and animals, such as anemia, ataxia, goiter and others.

Резюме (RU)

Из литературы известна физиологическая роль микроэлементов в нормальном развитии растений, животных и человека. Некоторыми исследователями были изучены влияние микроэлементов на продуктивность, улучшение качества продукции и развитие роста в животноводстве. Недостаток таких важных веществ или их избыточное количество вызывают различные изменения в организме животных. Наличие микроэлементов в живом организме зависит от их питания. Так, если количество микроэлементов в почве и воде недостаточно, то их количество в организме животных и человека, а также в кормах будет недостаточным. В то же время при вскармливании животного кормами, содержащими дефицит микроэлементов, и при употреблении в дальнейшем человека таким животноводческими продуктами (мясо, молоко) в его организме наблюдается дефицит микроэлементов. В дополнение к указанным причинам количество микроэлементов в почвах, кормах и воде различается по зонам, если в одни зоны богаты одним микроэлементом, то в других может быть нехватка данного микроэлемента. В нашей республике биохимические провинции выделены в научно-исследовательских институтах почвоведения и ветеринарии. Таким образом, в нашей республике определены провинции с обилием бора, кобальта, марганца, меди, молибдена, а также с недостатками данных элементов. Дефицит и избыток микроэлементов вызывают у человека и животных различные заболевания, такие как анемию, атаксию, зоб и др.

Açar sözlər: inək, mikroelementlər, mis, kobalt, manqan, yod, sink

İstinadlar

  1. Əyubov, İ. Z. (1966). Биогеохимические провинции пастбищ Азербайджана и его значение для овцеводства. In Тезисы докладов Всесоюзной конференции по микроэлементам в сельском хозяйстве (Vol. 2). Улан-Удэ.
  2. Əyubov, İ. Z. (1967). Зависимость заболеваемости овец от содержания микроэлементов в кормах. Ветеринария, (7).
  3. Guləhmədov, A. N. (1965). Микроэлементы в почвах Азербайджана и перспективность использования отходов в качестве микроудобрений. In Микроэлементы в сельском хозяйстве. Ташкент: Наука.
  4. McDowell, L. R. (2003). Minerals in animal and human nutrition (2nd ed.). Amsterdam: Elsevier.
  5. Tağıyev, İ. K. (2008). Содержание Mo, Co, Cu в почвах, водах, травах и органах овец, выпасавшихся на пастбищах Азербайджана. Аграрная наука Азербайджана, (3), 78–80.
  6. Underwood, E. J., & Suttle, N. F. (1999). The mineral nutrition of livestock (3rd ed.). Wallingford, UK: CABI Publishing.