NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİNİN ELMİ ƏSƏRLƏRİ

MƏRKƏZİ ASİYANIN TÜRK DÖVLƏTLƏRİ VƏ ERMƏNİSTAN: REGİONAL NƏQLİYYAT-ENERJİ LAYİHƏLƏRİNDƏ MƏHDUDİYYƏTLƏR VƏ İKİTƏRƏFLİ ƏLAQƏLƏRİN SİYASİ SƏRHƏDLƏRİ

THE TURKIC STATES OF CENTRAL ASIA AND ARMENIA: LIMITATIONS IN REGIONAL TRANSPORT-ENERGY PROJECTS AND POLITICAL BOUNDARIES OF BILATERAL RELATIONS

Kəmalə ƏFƏNDİYEVA (ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3789-2706)

İl: 2026 Səhifə: 180-185 Cild: 2026-cı il №2 Cild (135)
PDF Yüklə

Xülasə

Tədqiqatın ümumi məlumat kontekstini SSRİ-nin dağılmasından sonra Mərkəzi Asiyanın türk dövlətləri ilə Ermənistan arasında formalaşan ikitərəfli əlaqələr və regional geosiyasi reallıqlar təşkil edir. Məqalənin əsas məqsədi Ermənistanın regionun qlobal nəqliyyat-enerji layihələrindən kənarda qalma mexanizmlərini, türk dövlətlərinin bu ölkə ilə münasibətlərində formalaşan siyasi sərhədləri və Azərbaycan faktorunun bu prosesə həlledici təsirini müəyyən etməkdir. Tədqiqat zamanı sistemli və müqayisəli siyasi təhlil, eləcə də tarixi-xronoloji metodlardan istifadə edilmiş, region ölkələrinin rəsmi makroiqtisadi göstəriciləri material qismində götürülmüşdür. Əldə olunan nəticələr göstərir ki, Mərkəzi Asiyanın türk respublikaları Ermənistanla kollektiv təhlükəsizlik və inteqrasiya bloklarında formal müttəfiq olsalar da, ikitərəfli ticarət-iqtisadi əlaqələr minimal səviyyədədir. Mövcud real iqtisadi-logistik maraqlar "Orta Dəhliz" xətti ilə tamamilə Azərbaycan və Türkiyəyə yönəlmiş və İrəvanı geosiyasi izolyasiyaya məruz qoymuşdur. Yekun nəticə olaraq qeyd edilməlidir ki, Ermənistanla münasibətlərin gələcək dinamikası və mövcud siyasi sərhədlərin dəyişməsi birbaşa olaraq Cənubi Qafqazda formalaşan yeni geosiyasi şərtlərdən, həmçinin İrəvanın regional kommunikasiyaların, xüsusilə Zəngəzur dəhlizinin açılması prosesindəki konstruktiv mövqeyindən və strateji balans yaratmaq imkanlarından asılıdır

Abstract (EN)

The general background of the research consists of the bilateral relations established between the Turkic states of Central Asia and Armenia after the collapse of the USSR, as well as regional geopolitical realities. The main objective of the article is to identify the mechanisms of Armenia's exclusion from regional global transport and energy projects, the political boundaries formed in the relations of the Turkic states with this country, and the decisive impact of the Azerbaijan factor on this process. During the research, systemic and comparative political analysis, as well as historical-chronological methods were applied, and the official macroeconomic indicators of the regional countries were utilized as research materials. The obtained results indicate that although the Turkic republics of Central Asia are formal allies with Armenia within collective security and integration blocs, bilateral trade and economic relations remain at a minimal level. Current real economic and logistic interests are entirely oriented toward Azerbaijan and Turkey through the "Middle Corridor" route, leaving Yerevan in geopolitical isolation. In conclusion, it should be noted that the future dynamics of relations with Armenia and the transformation of existing political boundaries directly depend on the newly emerging geopolitical conditions in the South Caucasus, as well as Yerevan's constructive position in the process of opening regional communications, particularly the Zangezur corridor, and its capacity to establish a strategic balance.

Резюме (RU)

Общий информационный контекст исследования составляют двусторонние отношения, сформировавшиеся после распада СССР между тюркскими государствами Центральной Азии и Арменией, а также региональные геополитические реалии. Основная цель статьи заключается в определении механизмов исключения Армении из региональных глобальных транспортно-энергетических проектов, политических границ, сформировавшихся в отношениях тюркских государств с этой страной, и решающего влияния азербайджанского фактора на данный процесс. В ходе исследования были использованы системный и сравнительный политический анализ, а также историко-хронологические методы, в качестве материала взяты официальные макроэкономические показатели стран региона. Полученные результаты показывают, что хотя тюркские республики Центральной Азии и являются формальными союзниками Армении по блокам коллективной безопасности и интеграции, двусторонние торгово-экономические связи находятся на минимальном уровне. Существующие реальные экономико-логистические интересы полностью направлены на Азербайджан и Турцию по линии «Срединного коридора», что подвергло Ереван геополитической изоляции. В качестве окончательного вывода следует отметить, что будущая динамика отношений с Арменией и изменение существующих политических границ напрямую зависят от новых геополитических условий, формирующихся на Южном Кавказе, а также от конструктивной позиции Еревана в процессе открытия региональных коммуникаций, в частности Зангезурского коридора, и его возможностей по созданию стратегического баланса.

Açar sözlər: Mərkəzi Asiya, Ermənistan, nəqliyyat-enerji layihələri, Orta Dəhliz, siyasi sərhədlər

İstinadlar

  1. Bureau of National Statistics of the Agency for Strategic Planning and Reforms of the Republic of Kazakhstan. (2025). Foreign trade of the Republic of Kazakhstan: Statistical bulletin. Almaty.
  2. Eurasian Economic Commission. (2025). On the state of mutual trade between the member states of the Eurasian Economic Union: Analytical report. Moscow: EEC.
  3. Kazantsev, A., & Sablin, I. (2021). The South Caucasus and Central Asia: Geopolitical shifts and regional fragmentation. Central Asian Survey, 40(2), 185–201.
  4. Malikov, T. (2022). CSTO and the South Caucasus conflicts: Institutional limits and collective security dilemmas. Journal of Eurasian Studies, 13(2), 142–155.
  5. Məmmədov, E. (2023). Postsovet məkanında inteqrasiya modellərinin asimmetriyası: KTMT və Aİİİ nümunəsində. Beynəlxalq Hüquq və İnteqrasiya Problemləri, 28(1), 45–58.
  6. Özyurt, M. (2024). Türk Devletleri Teşkilatı ekseninde Hazar geçişli lojistik koridorlar ve stratejik ortaklıklar. Avrasya Dünyası Dergisi, 12(1), 74–89.
  7. Satubaldina, A. (2023). The Middle Corridor: Connecting Central Asia and Europe through the South Caucasus. The Astana Times.
  8. Statistics Agency under the President of the Republic of Uzbekistan. (2025). External economic activity of the Republic of Uzbekistan: Annual statistical report. Tashkent.
  9. Sultanov, B. (2022). Multi-vector foreign policy strategies of Central Asian states in a changing global order. Post-Soviet Affairs, 38(4), 312–329.