NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİNİN ELMİ ƏSƏRLƏRİ

ALİ TƏHSİLDƏ STRATEJİ PLANLAŞDIRMA ƏSASLI İDARƏETMƏNİN İNKİŞAFI, İNNOVASİYALAR VƏ DAYANIQLI İDARƏETMƏ YANAŞMALARI

DEVELOPMENT OF STRATEGIC PLANNING-BASED MANAGEMENT IN HIGHER EDUCATION, INNOVATIONS AND SUSTAINABLE MANAGEMENT APPROACHES

Mehmet TEYFUR (ORCID: https://orcid.org/0000-0001-7573-0241), Taleh XƏLİLOV (ORCID: https://orcid.org/0000-0003-2350-743X)

İl: 2026 Səhifə: 50-59 Cild: 2026-cı il №2 Cild (135)
PDF Yüklə

Xülasə

Qloballaşma, rəqəmsal transformasiya və bilik iqtisadiyyatının sürətli inkişafı ali təhsil müəssisələrinin idarəetmə sistemində yeni yanaşmaların tətbiqini zəruri etmişdir. Müasir dövrdə universitetlər yalnız təhsil və elm mərkəzi deyil, həm də innovasiya yaradan, sosial-iqtisadi inkişafı dəstəkləyən və beynəlxalq rəqabət mühitində fəaliyyət göstərən strateji qurumlar kimi çıxış edirlər. Bu səbəbdən ənənəvi idarəetmə modelləri strateji planlaşdırma əsaslı, innovativ və dayanıqlı idarəetmə yanaşmaları ilə əvəz olunmaqdadır. Strateji idarəetmə universitetlərin uzunmüddətli inkişaf prioritetlərini müəyyənləşdirməyə, resursların daha səmərəli istifadəsinə və institusional çevikliyin artırılmasına imkan yaradır. Tədqiqatın əsas məqsədi ali təhsildə strateji planlaşdırmaya əsaslanan idarəetmə anlayışının inkişaf istiqamətlərini, innovativ tətbiq mexanizmlərini və dayanıqlı idarəetmə prinsiplərini araşdırmaqdan ibarətdir. Araşdırmada keyfiyyət yönümlü metodologiya tətbiq edilmiş, milli və beynəlxalq elmi mənbələr sənəd təhlili üsulu vasitəsilə sistemli şəkildə qiymətləndirilmişdir. Təhlil prosesində ali təhsil idarəetməsində strateji planlaşdırmanın rolu, rəqəmsallaşmanın idarəetməyə təsiri, keyfiyyət təminatı sistemləri və beynəlmiləlləşmə siyasətlərinin universitetlərin inkişafındakı əhəmiyyəti müqayisəli şəkildə araşdırılmışdır. Tədqiqat nəticələri göstərmişdir ki, strateji planlaşdırma universitetlərin institusional rəqabət qabiliyyətini artırır, akademik keyfiyyətin yüksəldilməsinə töhfə verir və idarəetmədə şəffaflıqla hesabatlılığın güclənməsini təmin edir. Eyni zamanda rəqəmsallaşma, verilənlərə əsaslanan idarəetmə mexanizmləri və innovativ idarəetmə mədəniyyəti universitetlərin dəyişən qlobal çağırışlara daha çevik uyğunlaşmasına şərait yaradır. Araşdırmada müəyyən edilmişdir ki, strateji liderlik, innovativ idarəetmə yanaşmaları və institusional çeviklik dayanıqlı universitet idarəçiliyinin əsas amilləri hesab olunur. Müasir ali təhsil müəssisələrində keyfiyyət təminatı sistemlərinin gücləndirilməsi, beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi və rəqəmsal idarəetmə platformalarının tətbiqi universitetlərin qlobal rəqabət qabiliyyətinin yüksəldilməsində mühüm rol oynayır. Nəticə etibarilə, strateji planlaşdırma ali təhsil müəssisələrinin dayanıqlı inkişafını təmin edən əsas idarəetmə mexanizmlərindən biri kimi çıxış edir və universitetlərin gələcək inkişaf strategiyalarında mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Abstract (EN)

Globalization, digital transformation, and the rapid development of the knowledge economy have made it necessary to implement new approaches in the management systems of higher education institutions. In the modern era, universities function not only as centers of education and science but also as strategic institutions that generate innovation, support socio-economic development, and operate within an internationally competitive environment. Therefore, traditional management models are increasingly being replaced by strategic planning-based, innovative, and sustainable management approaches. Strategic management enables universities to determine long-term development priorities, use resources more efficiently, and enhance institutional flexibility. The main purpose of this study is to investigate the development trends of strategic planning-based management in higher education, innovative implementation mechanisms, and sustainable management principles. The study employed a qualitative research methodology, and national as well as international scientific sources were systematically evaluated through document analysis. During the analysis process, the role of strategic planning in higher education management, the impact of digitalization on governance, quality assurance systems, and the significance of internationalization policies in university development were comparatively examined. The findings revealed that strategic planning increases the institutional competitiveness of universities, contributes to the improvement of academic quality, and strengthens transparency and accountability in management. At the same time, digitalization, data-driven management mechanisms, and an innovative management culture enable universities to adapt more flexibly to changing global challenges. The study also determined that strategic leadership, innovative management approaches, and institutional flexibility are among the key factors of sustainable university governance. Strengthening quality assurance systems, expanding international cooperation, and implementing digital management platforms play a significant role in enhancing the global competitiveness of universities. Consequently, strategic planning emerges as one of the primary management mechanisms ensuring the sustainable development of higher education institutions and holds substantial importance for the future development strategies of universities.

Резюме (RU)

Глобализация, цифровая трансформация и стремительное развитие экономики знаний обусловили необходимость внедрения новых подходов в систему управления высшими учебными заведениями. В современную эпоху университеты выступают не только как центры образования и науки, но и как стратегические структуры, создающие инновации, поддерживающие социально-экономическое развитие и функционирующие в условиях международной конкуренции. В связи с этим традиционные модели управления постепенно заменяются подходами, основанными на стратегическом планировании, инновациях и устойчивом управлении. Стратегическое управление позволяет университетам определять долгосрочные приоритеты развития, более эффективно использовать ресурсы и повышать институциональную гибкость. Основной целью исследования является изучение направлений развития управления, основанного на стратегическом планировании в высшем образовании, инновационных механизмов их реализации и принципов устойчивого управления. В исследовании применена качественная методология, а национальные и международные научные источники были системно проанализированы методом анализа документов. В процессе исследования сравнительно изучались роль стратегического планирования в управлении высшим образованием, влияние цифровизации на управление, системы обеспечения качества и значение политики интернационализации в развитии университетов. Результаты исследования показали, что стратегическое планирование повышает институциональную конкурентоспособность университетов, способствует улучшению академического качества и обеспечивает усиление прозрачности и подотчетности в управлении. Вместе с тем цифровизация, механизмы управления, основанные на данных, и инновационная управленческая культура создают условия для более гибкой адаптации университетов к меняющимся глобальным вызовам. Исследование выявило, что стратегическое лидерство, инновационные подходы к управлению и институциональная гибкость являются основными факторами устойчивого университетского управления. Усиление систем обеспечения качества, расширение международного сотрудничества и внедрение цифровых платформ управления играют важную роль в повышении глобальной конкурентоспособности университетов. В итоге стратегическое планирование выступает одним из ключевых механизмов, обеспечивающих устойчивое развитие высших учебных заведений, и имеет важное значение для будущих стратегий развития университетов.

Açar sözlər: Ali təhsil, strateji planlaşdırma, dayanıqlı idarəetmə, innovasiya, universitet idarəçiliyi, rəqəmsal transformasiya

İstinadlar

  1. Altbach, P. G., & Salmi, J. (2011). The road to academic excellence: The making of world-class research universities. The World Bank.
  2. Bryson, J. M. (2018). Strategic planning for public and nonprofit organizations (5th ed.). Jossey-Bass.
  3. Drucker, P. F. (2017). Management challenges for the 21st century. Routledge.
  4. Eren, E. (2020). Yönetim ve organizasyon. Beta Yayınları.
  5. Khalilov T., Aliyev V., Guliyeva M., & Babayeva M. Strategic management mechanisms, directions, and functions in higher education. Pak. j. life soc. Sci. (2024), 22(2): 12146-12162
  6. Khalilov, T. ., Adilzade , I. ., Rzayev, O. ., Guliyev, N. ., & Yusifova, N. . (2024). The role of strategic planning in the organization of management systems in higher education institutions: insights from international practice. Edelweiss Applied Science and Technology, 8(6), 6227–6235.
  7. Kotter, J. P. (2018). Leading change. Harvard Business Review Press.
  8. Lozano, R., Ceulemans, K., Alonso‐Almeida, M., Huisingh, D., Lozano, F. J., Waas, T., Lambrechts, W., Lukman, R., & Hugé, J. (2015). A review of commitment and implementation of sustainable development in higher education. Journal of Cleaner Production, 108, 1–18.
  9. Mintzberg, H. (2019). The rise and fall of strategic planning. Pearson Education.
  10. Teyfur, M. (2007). Eğitim bilimlerinde yeni yaklaşımlar. İçinde S. Saylan (Ed.), Eğitim bilimine giriş (ss. 371–412). Ankara: Anı Yayıncılık.
  11. Teyfur, M. (2011). The evaluation of the effect of classroom management implementation in constructive learning approach applied by the form tutors. İnönü University Journal of the Faculty of Education, 12(2), 139
  12. Yükseköğretim Kurulu. (2023). Türkiye yükseköğretim strateji raporu. YÖK Yayınları.