NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİNİN ELMİ ƏSƏRLƏRİ

DÖVLƏT-ÖZƏL TƏRƏFDAŞLIQLARINDA SÜNİ İNTELLEKT ƏSASLI QƏRARVERMƏ SİSTEMLƏRİNİN DİZAYNI: AZƏRBAYCAN ÜÇÜN KONSEPTUAL ÇƏRÇİVƏ

DESIGN OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE-BASED DECISION-MAKING SYSTEMS IN PUBLIC-PRIVATE PARTNERSHIPS: A CONCEPTUAL FRAMEWORK FOR AZERBAIJAN

Murad TEYMUROV (ORCID: https://orcid.org/0009-0000-5011-8750)

İl: 2026 Səhifə: 117-122 Cild: 2026-cı il №2 Cild (135)
PDF Yüklə

Xülasə

Bu tədqiqatın məqsədi Azərbaycan Respublikasında dövlət-özəl tərəfdaşlığı (DÖST) layihələrinin effektivliyini artırmaq üçün süni intellekt əsaslı qərar dəstək sisteminin konseptual modelini təqdim etməkdir. Mövzu qeyri-neft sektorunun inkişafı və iqtisadi şaxələndirmə kontekstində xüsusi aktuallıq kəsb edir, çünki ölkə iqtisadiyyatının uzun müddət neft sektorundan asılılığı makroiqtisadi sabitlik üçün risklər yaratmışdır (Beynəlxalq Valyuta Fondu, 2021, s. 12). Tədqiqat çərçivəsində institusional təhlil, müqayisəli yanaşma və statistik məlumatların analizi metodlarından istifadə edilmişdir. Məlumat mənbələri kimi Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsinin göstəriciləri, beynəlxalq təşkilatların hesabatları və mövcud DÖST layihələri üzrə empirik məlumatlar təhlil edilmişdir. Əldə olunan nəticələr göstərir ki, Azərbaycanda DÖST mexanizmləri qeyri-neft sektorunda investisiya cəlb etmək potensialına malik olsa da, risklərin qeyri-optimal bölgüsü, məlumat çatışmazlığı və qərarvermə proseslərinin subyektivliyi bu potensialın tam reallaşmasına mane olur (Dünya Bankı, 2020, s. 45; OECD, 2019, s. 67). Bundan əlavə, layihələrin seçimi və monitorinqi sahəsində sistemli yanaşmanın olmaması effektivliyi azaldır. Tədqiqat çərçivəsində təklif olunan süni intellekt əsaslı model risklərin daha dəqiq qiymətləndirilməsi, layihələrin prioritetləşdirilməsi və performansın real vaxt rejimində monitorinqi üçün innovativ yanaşma təqdim edir (Wirtz et al., 2019, s. 600). Nəticə olaraq, bu modelin tətbiqi DÖST layihələrinin şəffaflığını artırmaqla yanaşı, dövlət və özəl sektor arasında əməkdaşlığın effektivliyini yüksəldə və iqtisadi şaxələndirmə prosesinə müsbət təsir göstərə bilər.

Abstract (EN)

This study aims to develop a conceptual framework for an artificial intelligence (AI)-driven decision support system to enhance the effectiveness of public-private partnerships (PPPs) in the Republic of Azerbaijan. The topic is particularly relevant in the context of economic diversification and the development of the non-oil sector, as the country has historically been highly dependent on oil revenues. The research employs a mixed methodological approach, including institutional analysis, comparative analysis, and statistical data evaluation based on national and international sources. The findings indicate that while PPP mechanisms have the potential to attract investment to the non-oil sector, their effectiveness is constrained by inefficient risk allocation, fragmented data systems, and subjective decision-making processes. The proposed AI-based model enables improved risk assessment, project prioritization, and real-time performance monitoring. As a result, the integration of AI into PPP frameworks can enhance transparency, optimize decision-making, and contribute to sustainable economic development in Azerbaijan.

Резюме (RU)

Целью данного исследования является разработка концептуальной модели системы поддержки принятия решений на основе искусственного интеллекта для повышения эффективности государственно-частных партнёрств (ГЧП) в Азербайджанской Республике. Актуальность темы обусловлена необходимостью диверсификации экономики и развития ненефтяного сектора, учитывая высокую зависимость страны от нефтяных доходов. В исследовании применён комплексный методологический подход, включающий институциональный анализ, сравнительный анализ и обработку статистических данных на основе национальных и международных источников. Результаты исследования показывают, что несмотря на значительный потенциал ГЧП в привлечении инвестиций, их эффективность ограничивается неэффективным распределением рисков, фрагментированностью данных и субъективностью процессов принятия решений. Предложенная модель на основе искусственного интеллекта позволяет повысить точность оценки рисков, улучшить приоритизацию проектов и обеспечить мониторинг в реальном времени. В результате внедрение ИИ способствует повышению прозрачности и эффективности управления проектами ГЧП.

Açar sözlər: dövlət-özəl tərəfdaşlığı, süni intellekt, qərar dəstək sistemi, qeyri-neft sektoru, Azərbaycan iqtisadiyyatı

İstinadlar

  1. Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsi. (2023). Azərbaycanın milli hesablar sistemi və ÜDM göstəriciləri.
  2. Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi. (2022). Dövlət-özəl tərəfdaşlığı haqqında qanunvericilik və tətbiq mexanizmləri. Bakı.
  3. Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF). (2021). Fiscal Risks from Public-Private Partnerships (s. 10–25). IMF Policy Paper.
  4. Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF). (2023). Republic of Azerbaijan: Staff Report for the Article IV Consultation (s. 20–50). IMF.
  5. Dünya Bankı. (2020). Public-Private Partnerships Reference Guide (3-cü nəşr, s. 40–75). World Bank Publications.
  6. Dünya Bankı. (2022). Azerbaijan Country Economic Memorandum: Diversification for Sustainable Growth (s. 25–45). World Bank Group.
  7. Grimsey, D., & Lewis, M. K. (2007). Public Private Partnerships: The Worldwide Revolution in Infrastructure Provision and Project Finance (s. 80–110). Edward Elgar Publishing.
  8. İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı (OECD). (2019). Infrastructure Governance and Public-Private Partnerships (s. 60–120). OECD Publishing.
  9. İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı (OECD). (2021). Artificial Intelligence in the Public Sector: Opportunities and Risks (s. 15–40). OECD Publishing.
  10. Kshetri, N. (2020). Artificial intelligence in developing countries: Opportunities and challenges. IT Professional, 22(4), 63–67.
  11. Sun, T. Q., & Medaglia, R. (2019). Mapping the challenges of artificial intelligence in the public sector. Government Information Quarterly, 36(2), 368–383.
  12. Wirtz, B. W., Weyerer, J. C., & Geyer, C. (2019). Artificial intelligence and the public sector: Applications and challenges. International Journal of Public Administration, 42(7), 596–615.
  13. Yescombe, E. R. (2018). Public-Private Partnerships: Principles of Policy and Finance (2-ci nəşr, s. 100–150). Butterworth-Heinemann.