NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİNİN ELMİ ƏSƏRLƏRİ

İBTİDAİ SİNİFLƏRDƏ İNTERAKTİV TƏLİM METODLARI VASİTƏSİLƏ İDRAK UNİVERSİAL TƏLİM FƏALİYYƏTİNİN İNKİŞAFI

DEVELOPMENT OF COGNITIVE UNIVERSAL LEARNING ACTIVITIES THROUGH INTERACTIVE TEACHING METHODS IN PRIMARY SCHOOL CLASSES

Məsud QƏHRƏMANOV (ORCID: https://orcid.org/0009-0000-0407-8014)

İl: 2026 Səhifə: 67-78 Cild: 2026-cı il №2 Cild (135)
PDF Yüklə

Xülasə

Məqalə müasir dövrdə Azərbaycan Respublikasının Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) formalaşması, institusionallaşması və strateji inkişafındakı rolunu kompleks şəkildə araşdırır. Tədqiqatın metodoloji əsasını sistemli və müqayisəli-tarixi yanaşmalar, beynəlxalq müqavilələrin və bəyannamələrin təhlili, habelə institusional analiz metodları təşkil edir. Müəllif göstərir ki, Azərbaycan 2009-cu ildə Naxçıvan Sazişinin imzalanmasından başlayaraq TDT çərçivəsindəki bütün institusional proseslərin əsas təşəbbüskarına çevrilmiş; Türk İnvestisiya Fondu, Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu kimi strukturların yaradılmasına, Qəbələ və Bakı sammitlərinin keçirilməsinə bilavasitə töhfə vermişdir. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin dövründən formalaşmağa başlayan strateji istiqamət Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında ardıcıl və sistemli şəkildə davam etdirilmişdir. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsindəki tarixi qələbənin inteqrasiya proseslərinə transformativ təsiri tədqiqatın mərkəzi problemlərindən birini təşkil edir. Həmin qələbənin türk dövlətləri arasında həmrəyliyi əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirdiyi, Zəngəzur dəhlizi layihəsi vasitəsilə regional nəqliyyat-enerji arxitekturasının yenidən qurulması üçün strateji zəmin yaratdığı əsaslandırılır. Şuşa Bəyannaməsinin (2021) TDT-nin funksional transformasiyasına xüsusilə təhlükəsizlik, enerji və nəqliyyat istiqamətlərinin prioritetləşdirilməsinə sistematik təsiri də müfəssəl araşdırılır. 2024-cü ildə Şuşada keçirilən qeyri-rəsmi sammit isə Azərbaycanın təşkilat daxilindəki artan nüfuzunun simvolik təsdiqi kimi dəyərləndirilir. Nəticə olaraq, Azərbaycan TDT-nin yalnız təsisçi dövlətlərindən biri deyil, eyni zamanda onun geosiyasi, iqtisadi və humanitar gündəliyini ardıcıl şəkildə formalaşdıran sistemyaradıcı aktor kimi çıxış edir. Əldə edilən nəticələr post-sovet məkanında regional inteqrasiya nəzəriyyəsinə və orta gücə malik dövlətlərin institusional liderliyi konseptinə yeni töhfələr verir; praktik baxımdan isə regional təhlükəsizlik, enerji siyasəti və çoxtərəfli diplomatiya sahələrində tətbiq imkanına malikdir.

Abstract (EN)

Modern society is developing dynamically. In the modern world, changes are constantly taking place in the social, economic and political spheres of life; norms and rules, value systems and moral rules are changing. In the article, having analyzed the trends of modern mathematical education, the features of their implementation in the learning process, we came to the conclusion that the use of modern educational technologies is especially important at the modern stage of development. The use of interactive technologies in teaching mathematics helps to maintain this trend. The use of interactive technologies allows you to diversify lessons, make them interesting and entertaining, which helps to maintain students' interest in education and cognition. The greater the interest of students in the subject, the higher the quality of their knowledge. Interactive technologies are also aimed at building interpersonal relationships in the classroom through educational interaction, contributing to the formation of universal learning activity of students, which is an important component of modern education. Lessons in which interactive technologies are used were selected due to the high interest of students in the learning process, which affected the level of mathematical preparation. Interactive teaching aids, as a mandatory component of the educational process, allow you to fully implement the requirements of the State Educational Standard of Primary General Education. Methodological recommendations help to choose the exact type of lesson in accordance with the sanitary and epidemiological requirements for the conditions and organization of teaching in general education institutions, and also allow the teacher, even at the stage of preparation for it, to effectively reflect the main points of the work program corresponding to the topic of the lesson, explaining its content in as much detail as possible. It allows us to assess the rationality of using interactive teaching aids at each stage of the lesson. As a result of our research, the goal was achieved and the tasks set were solved.

Резюме (RU)

Современное общество динамично развивается. В современном мире постоянно происходят изменения в социальной, экономической и политической сферах жизни; изменяются нормы и правила, системы ценностей и нравственные принципы. Проанализировав тенденции современного математического образования и особенности их реализации в учебном процессе, мы пришли к выводу, что на современном этапе развития особенно важно использование современных образовательных технологий. Использование интерактивных технологий в преподавании математики способствует сохранению данной тенденции. Применение интерактивных технологий позволяет разнообразить уроки, сделать их интересными и увлекательными, что помогает поддерживать учебно-познавательный интерес учащихся. Чем выше интерес учащихся к предмету, тем выше качество их знаний.Интерактивные технологии также направлены на формирование межличностных отношений в классе посредством учебного взаимодействия, способствуют развитиюуниверсальных учебных действий учащихся, что является важной составляющей современного образования. Уроки, на которых применяются интерактивные технологии, отличаются высоким интересом учащихся к учебному процессу, что оказывает влияние на уровень математической подготовки.Интерактивные средства обучения как обязательный компонент образовательного процесса позволяют в полной мере реализовать требования Государственного образовательного стандарта начального общего образования. Методические рекомендации помогают выбрать конкретный тип урока в соответствии с санитарно-эпидемиологическими требованиями к условиям и организации обучения в общеобразовательных учреждениях, а также дают возможность учителю ещё на этапе подготовки максимально подробно раскрыть содержание урока, эффективно отражая основные положения рабочей программы в соответствии с темой занятия. Они позволяют оценить рациональность использования интерактивных средств обучения на каждом этапе урока.В результате проведённых исследований поставленная цель была достигнута, а намеченные задачи нашли своё решение.

Açar sözlər: Metodik tövsiyələr, interaktiv, riyaziyyatın tədrisində, təhsil prosesi, idrak fəaliyyəti, informasiya üsulları, emprik məlumatlar, təhsil standartı

İstinadlar

  1. Abdulov, R. M. (2013). Using ISO in the process of developing students’ research skills during training (Author’s abstract of candidate dissertation). St. Petersburg, Russia.
  2. All-Russian Scientific and Practical Conference: Informatization of Education – 2000. (2000). Abstracts of reports. Khabarovsk, Russia.
  3. Andreev, A. A. (2012). Introduction to Internet education. Logos.
  4. Baranov, S. P., Burova, L. I., & Ovchinnikova, A. Zh. (2015). Methods of teaching and upbringing primary school students. Academy.
  5. Batakova, E. L. (2016). Interactive learning tools as part of electronic educational resources. Bulletin of TSPU, (1), 105–108.
  6. Golodov, E. A., Grotskaya, I. V., & Belchenko, V. E. (2010). Interactive board at school: A teaching aid. Uchitel.
  7. Gorbenko, S. I. (2014). Modern educational technologies. In New educational technologies: Collection of reports and abstracts (pp. 3–8). Stavropol, Russia.
  8. Gufomi. (n.d.). QR code. Scientific and technical encyclopedic dictionary. Gufomi
  9. Gusakova, E. M. (2013). Electronic interactive whiteboard: Software and technical characteristics affecting the effectiveness of learning. Integration of Education, (1), 92–95.
  10. Vaimer, T. G. (2009). Using an interactive board in mathematics lessons. Pedagogical Education in Altai, (1), 179–184.
  11. Vasilkova, V. A., & Bagatenkov, S. A. (2012). Model of a student’s workbook in the discipline “Methodology of professional training”. Vector of Science of TSU, (3), 44–46.
  12. Vostroknutov, I. E., & Rozanov, D. S. (2012). Equipment and methodological content of modern interactive subject rooms as an important component of informatization of school education. Bulletin of Peoples’ Friendship University of Russia: Informatization of Education, (2), 20–23.