NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİNİN ELMİ ƏSƏRLƏRİ

TÜKƏNMİŞLİK SİNDROMUNUN NƏZƏRİ TƏHLİLİ VƏ ALİ TƏHSİL MÜƏSSİSƏLƏRİNDƏ AKADEMİK HEYƏTƏ TƏSİRİ

BURNOUT SYNDROME: THEORETICAL ANALYSIS AND ITS IMPACT ON ACADEMIC STAFF IN HIGHER EDUCATION INSTITUTIONS

Günay İMANQULİYEVA (ORCID: https://orcid.org/0009-0009-2794-7943)

İl: 2026 Səhifə: 60-66 Cild: 2026-cı il №2 Cild (135)
PDF Yüklə

Xülasə

Hazırda ali təhsil müəssisələrində çalışan müəllim və akademik işçilərin işi təkcə dərs deməklə bitmir. Onlar həm də elmi məqalələr yazır, tədqiqatlar aparır, müxtəlif hesabatlar hazırlayır və əlavə olaraq inzibati işləri yerinə yetirirlər. Bu qədər müxtəlif işlərin eyni vaxtda görülməsi onların üzərində böyük iş yükü yaradır və zamanla yorğunluğa və stressə səbəb olur. Bu məqalə ali təhsil müəssisələrində fəaliyyət göstərən akademik heyət arasında tükənmişlik sindromunun yaranma səbəblərini və onun iş fəaliyyətinə təsirlərini araşdırır. Tükənmişlik əsasən üç formada özünü göstərir: emosional yorğunluq, işə qarşı laqeyd münasibət və işdən əvvəlki kimi məmnun olmamaq. Bu hallar elmi araşdırmalar əsasında izah edilir və Azərbaycandakı universitetlərdə müəllimlərin üzləşdiyi əsas problemlər də nəzərə alınır. Məsələn, dərs saatlarının çox olması, tədqiqat üçün imkanların azlığı, kifayət qədər dəstəyin olmaması və iş tələblərinin getdikcə artması onların işini daha da çətinləşdirir. Araşdırmalar göstərir ki, bu vəziyyət müəllimlərin motivasiyasını azaldır, onların psixoloji vəziyyətinə mənfi təsir edir və işdən məmnunluğunu aşağı salır. Nəticədə həm müəllimlər, həm də ümumi təhsil keyfiyyəti bundan zərər görür. Ona görə də bu mövzuda Azərbaycanda daha çox araşdırmaların aparılmasına ehtiyac var.

Abstract (EN)

Today, academic staff are required to carry out teaching activities alongside academic publishing, reporting, research responsibilities, and administrative duties. Inevitably, these responsibilities increase workload and contribute to long-term occupational stress. This article examines the causes of burnout syndrome among academic staff working in higher education institutions and its impact on job performance from a theoretical perspective. In addition, the three main dimensions of burnout, emotional exhaustion, depersonalization, and reduced personal accomplishment, are analyzed based on existing scientific literature. The study also reviews the challenges faced by academic staff within the higher education system of Azerbaijan, including heavy teaching loads, limited research opportunities, insufficient organizational support, and increasing professional expectations. Previous studies indicate that burnout negatively affects teachers’ motivation, psychological well-being, job satisfaction, and professional performance. Furthermore, prolonged occupational stress may reduce academic productivity and weaken engagement in teaching and research activities. The article emphasizes the importance of conducting empirical research on burnout in Azerbaijani universities in order to better understand the problem and develop effective institutional support mechanisms for academic staff.

Резюме (RU)

В настоящее время академический персонал высших учебных заведений занимается не только преподавательской деятельностью, но и подготовкой научных публикаций, проведением исследований, составлением отчетов и выполнением различных административных обязанностей. Большое количество профессиональных обязанностей увеличивает рабочую нагрузку преподавателей и способствует возникновению длительного профессионального стресса. В данной статье с теоретической точки зрения рассматриваются причины синдрома эмоционального выгорания среди сотрудников высших учебных заведений и его влияние на профессиональную деятельность. В статье также анализируются основные компоненты выгорания: эмоциональное истощение, деперсонализация и снижение чувства профессиональных достижений на основе научной литературы. В рамках исследования рассматриваются основные проблемы, с которыми сталкивается академический персонал в системе высшего образования Азербайджана, включая высокую учебную нагрузку, ограниченные возможности для научных исследований, недостаточную организационную поддержку и растущие профессиональные требования. Исследования показывают, что эмоциональное выгорание негативно влияет на мотивацию преподавателей, психологическое благополучие, удовлетворенность работой и профессиональную эффективность. В статье подчеркивается необходимость проведения эмпирических исследований данной проблемы в университетах Азербайджана.

Açar sözlər: tükənmişlik, akademik heyət, ali təhsil, iş stresi, iş performansı

İstinadlar

  1. Bakker, A. B., & Demerouti, E. (2017). Job demands–resources theory: Taking stock and looking forward. Journal of Occupational Health Psychology, 22(3), 273–285.
  2. Barkhuizen, E. N., Masakane, G., & van der Sluis, L. (2022). In search of factors that hinder the career advancement of women to senior leadership positions. SA Journal of Industrial Psychology, 48, a1986.
  3. Bianchi, R., & Schonfeld, I. S. (2023). Examining the evidence base for burnout. Bulletin of the World Health Organization, 101(11), 743–745.
  4. Ebrahimpour-Sadagheyani, H., & Tatari, F. (2025). Assessment of burnout and its related factors in the faculty members and medical staff of Neyshabur University of Medical Sciences, Iran, in 2022. Iranian Journal of Nursing and Midwifery Research, 30(4), 579–585.
  5. Ință, R. F. (2022). A literature review about burnout syndrome and how it can be prevented. Acta Medica Transilvanica, 26(4), 11–13.
  6. Kim, J. M., Seo, E., & Shin, H. J. (2022). Detecting the changes of latent profiles in elementary school teachers burnout and the effect of job demands before and after COVID-19. The Korean Journal of School Psychology, 19(2), 81–107.
  7. Kinman, G., & Johnson, S. (2019). Special section on well-being in academic employees. International Journal of Stress Management, 26(2), 159–161.
  8. Kinman, G., Clements, A. J., & Maher, K. (2024). Managing sickness absence behaviours in the post-pandemic workplace. In P. Brough & G. Kinman (Eds.), Wellbeing at work in a turbulent era (pp. 134–161). Edward Elgar Publishing.
  9. Lei, M., Alam, G. M., & Hassan, A. B. (2023). Job burnout amongst university administrative staff members in China—a perspective on sustainable development goals (SDGs). Sustainability, 15(11), 8873.
  10. Leiter, M. P., & Maslach, C. (2023). To curb burnout, design jobs to better match employees’ needs. Harvard Business Review.
  11. Madigan, D. J., & Kim, L. E. (2021). Towards an understanding of teacher attrition: A meta-analysis of burnout, job satisfaction, and teachers’ intentions to quit. Teaching and Teacher Education, 105, 103425.
  12. Markovič, D., Fričová, J., & Kohútová, K. (2024). Burnout syndrome in Slovak teachers in relation to selected variables of the job demand resources model. Society. Integration. Education. Proceedings of the International Scientific Conference, 1, 736–744.
  13. Maslach, C., & Leiter, M. P. (2016). Understanding the burnout experience: Recent research and its implications for psychiatry. World Psychiatry, 15(2), 103–111.
  14. Maslach, C., & Leiter, M. P. (2021). How to measure burnout accurately and ethically. Harvard Business Review.
  15. OECD. (2023). Education at a glance 2023. OECD Publishing.
  16. Parent-Lamarche, A., & Saade, S. (2026). Exploring the links between workers’ personal resources and emotional exhaustion during challenging times: Anxiety as a mediating factor. Cambridge Prisms: Global Mental Health, 13, e67.
  17. Parent-Lamarche, A., Marchand, A., & Saade, S. (2024). A multilevel analysis of changes in psychological demands over time on employee burnout. Merits, 4(1), 19–34.
  18. Salmela-Aro, K., Upadyaya, K., Ronkainen, I., & Hietajärvi, L. (2022). Study burnout and engagement during COVID-19 among university students. Journal of Happiness Studies, 23(6), 2685–2702.
  19. Schaufeli, W. B. (2021). The burnout enigma solved? Scandinavian Journal of Work, Environment & Health, 47(3), 169–170.
  20. Schaufeli, W. B., Hakanen, J., & Shimazu, A. (2023). Burning questions in burnout research. In N. De Cuyper, E. Selenko, M. Euwema, & W. Schaufeli (Eds.), Job insecurity, precarious employment and burnout (pp. 127–148). Edward Elgar Publishing.
  21. Wang, H., Lee, S. Y., & Hall, N. C. (2022). Coping profiles among teachers. Contemporary Educational Psychology, 68, 102030
  22. Watermeyer, R., Crick, T., Knight, C., & Goodall, J. (2021). COVID-19 and digital disruption in UK universities. Higher Education, 81(3), 623–641.
  23. World Health Organization. (2019). World health statistics 2019: Monitoring health for the SDGs.