NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİNİN ELMİ ƏSƏRLƏRİ

ORDUBAD ŞƏHƏRİNDƏ ORTA ƏSR TƏHSİL MÜƏSSİSƏSİ – MƏDRƏSƏ

MEDIEVAL EDUCATIONAL INSTITUTION IN ORDUBAD CITY – MADRASA

Hacıfəxrəddin SƏFƏRLİ (ORCID: https://orcid.org/0009-0007-1665-8906), Fəxrəddin EYLAZOV (ORCID: https://orcid.org/0009-0004-1249-2951)

İl: 2026 Səhifə: 5-10 Cild: 2026-cı il №2 Cild (135)
PDF Yüklə

Xülasə

Məqalədə Orta əsrlər zamanı Ordubad şəhərində fəaliyyət göstərən mədrəsədən bəhs edilir. Qeyd olunur ki, mədrəsə Ordubad şəhərinin mərkzində yerləşən Came məscidinin yaxınlığında, təxminən 100 metr şimalda inşa edilmişdir. Mədrəsə Came məscidinin və özünün vəqfləri hesabına fəaliyyət göstərmişdir. Mədrəsənin tarixi haqqında onun qərbdən giriş qapısının baş tərəfində kaşı üzərində sarı rənglə fars dilində yazılmış kitabə məlumat verir. Kitabənin mətnindən aydın olur ki, onun əsası 1714-cü ildə qoyulmuşdur. Həmçinin kitabədə mədrəsəni tikdirən və tikintini aparan şəxslər haqqında da məlumat verilmişdir. Bu məlumat təsdiq edir ki, Azərbaycan Səfəvi dövlətinin hökmdarları və yüksək vəzifəli məmurları bu təhsil müəssisəsinə qayğı ilə yanaşmışlar. Bu kitabədən bir qədər yuxarıda, giriş qapısının çatma hissəsində cızma üsulu ilə baçqa bir kitabə vardır. Kitabənin məlumatından aydın olur ki, məscid 1915-ci ildə Hacı Mirzə Lütfulla tərəfindən təmir etdirilmişdir. Həmçinin məqalədə Orta əsr mənbələri və arxiv materialları əsasında mədrəsənin fəaliyyəti və vəqfləri haqqında məlumat verilir. Yekun olaraq belə bir nəticəyə gəlinir ki, Ordubad şəhər mədrəsəsi Azərbaycanın inkişaf etmiş təhsil müəssisələrindən biri olmuşdur. 1920-ci ildə sovet hakimiyyətinin qurulması ilə mədrəsə fəaliyyətini dayandırmışdır.

Abstract (EN)

The article discusses the madrasah that operated in the city of Ordubad during the Middle Ages. It is noted that the madrasah was built near the Jame Mosque in the center of the city of Ordubad, approximately 100 meters north. The madrasah operated at the expense of the Jame Mosque and its own endowments. An inscription written in yellow Persian on the tile at the head of its western entrance door provides information about the history of the madrasah. From the text of the inscription, it is clear that its foundation was laid in 1714. The inscription also provides information about the people who built the madrasah and led the construction. This information confirms that the rulers and high-ranking officials of the Azerbaijani Safavid state treated this educational institution with care. Slightly above this inscription, in the doorway of the entrance door, there is another inscription in the form of a drawing. From the information on the inscription, it is clear that the mosque was renovated in 1915 by Haji Mirza Lutfulla. The article also provides information about the activities and foundations of the madrasah based on medieval sources and archival materials. In conclusion, it is concluded that the Ordubad city madrasah was one of the developed educational institutions of Azerbaijan. With the establishment of Soviet power in 1920, the madrasah ceased its activities.

Резюме (RU)

В статье рассматривается медресе, действовавшее в городе Ордубад в Средние века. Отмечается, что медресе было построено рядом с мечетью Джаме в центре города Ордубад, примерно в 100 метрах к северу. Медресе функционировало за счет мечети Джаме и собственных средств. Надпись, написанная желтым персидским языком на плитке над западной входной дверью, содержит информацию об истории медресе. Из текста надписи ясно, что его фундамент был заложен в 1714 году. Надпись также содержит информацию о людях, которые строили медресе и руководили строительством. Эта информация подтверждает, что правители и высокопоставленные чиновники азербайджанского государства Сефевидов бережно относились к этому учебному заведению. Чуть выше этой надписи, в дверном проеме входной двери, находится еще одна надпись в виде рисунка. Из информации на надписи ясно, что мечеть была отреставрирована в 1915 году Хаджи Мирзой Лутфуллой. В статье также приводится информация о деятельности и основании медресе на основе средневековых источников и архивных материалов. В заключение делается вывод, что городское медресе Ордубада было одним из развитых учебных заведений Азербайджана. С приходом к власти Советского Союза в 1920 году медресе прекратило свою деятельность.

Açar sözlər: Ordubad, təhsil, mədrəsə, vəqf, kitabə, dəftər

İstinadlar

  1. Nахçıvаn sаncаğının müfəssəl dəftəri. (1997). Giriş və tərcümənin müəllifləri аkаdеmik Z.Bünyаdоv və t.е.n. H.Məmmədоv. Bаkı: Sаbаh.
  2. Tərbiyət M. (1987). Dаnişməndаni – Аzərbаycаn. Tərcümə еdənlər: İsmаyıl Şəms, Qаfаr Kəndli. Bаkı: Аzərnəşr.
  3. Кулиева В.А. (1999). Роль и позиция мусульманского духовенства в социально-культурной жизни Нахичевана, Эриванской губернии и Зангезура в ХЫХ –начале ХХ вв. Баку: Элм.
  4. Неймат М.С. (2001). Корпус эпиграфических памятников Азербайджана. Том III. Баку: ХХI –Yeni Nəşrlər Evi.
  5. Оrdubаdi M.S. (1996). Həyаtım və mühitim. Bаkı: Аzərnəşr.
  6. Сысоев В.М. (1928). Древности Нахичеванской ССР. Отдельный оттиск. Из4-го выпуска Известий “Азкомстарис”а, Баку. с. 123-215.
  7. Усейнов М., Бретаницкий Л., Саламзаде А. (1963). История архитектуры Азербайджана. Москва: Госстройиздат.
  8. Шопен И. (1852). Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи. Санкт- Петербург. Типография императорской АН.