XƏTTİ İNİKASLAR VƏ OPERATORLAR İLƏ BAĞLI OLAN BƏZİ KEYS TAPŞIRIQLAR VƏ ONLARIN HƏLLƏRİ

Cild 18, Say 4, 2025, səh. 86-91
Göndərildi: 19.12.2025 Qəbul edildi: 19.12.2025 Dərc edildi: 19.12.2025
DOI: Təyin edilməyib DİL: AZƏRBAYCAN DILI
Müəlliflər
Rövşən Həsənov
Naxçıvan Dövlət Universiteti
AZERBAIJAN
Xülasə
AZƏRBAYCANCA 291 söz
Ali pedaqoji məktəblərdə tədris olunan Cəbr kursu üç cəbr (mücərrəd cəbr, (xətti)vektorlar cəbri və çoxhədlilər cəbri) elminin elmentlərinin intqerativ birləşməsi ilə formalaşdırılmışdır. Xətti tənliklər sisteminin həlli məsələləri ilə yaranan vektorlar cəbri, mecərrəd cəbrin elementləri əsasında inkişaf etməklə moditifaksiya olunaraq, müasir Cəbr kursunun çox mühüm qoluna çevrilmiş onun riyaziyyat və digər elm sahələrində tətbiqinə görə birinci yeri tutan hissəsidir. Matris, determinant, vektor fəza, Evklid fəzası və s. kimi riyazi aparat və strukturların daxil edilməsi ilə vektorlar cəbri genişlənmiş və dərinləşmişdir. Ali pedaqoji məktəblərin Cəbr kursunda vektorlar cəbrinin tədrisi xətti inikaslar və operatorlar bölməsi ilə başa çatdırılır. Təqdim olunan materialda xətti inikas və xətti operatorun müəyyən edilməsi, onun ranqının və defektinin tapılması, φ xətti operatorun verilmiş bazisdəki verilmiş matrisinə əsasən digər bazisdəki matrisinin tapılması, iki xətti operatorun müxtəlif bazislərdə matrisləri verilmidşirsə, iki operatoorun cəminin birinci bazisə nəzərən matrisinin tapılması, φ xətti operatorun verilmiş bazisdə matrisi və ψ xətti operatorun ikinci bazisdə matrisi verilmişdirsə, onların φ∙ ψ hasilinin birinci bazisdəki matrisinin tapılması, hər hansı bazisdə matrisi verilmiş xətti operatorun məxsusi qiymətlərinin və məxsusi vektorlarının tapılması və i.a. məsələlərə baxılır.
Açar sözlər
#xətti operator, xətti operatorun ranqı və defekti, xətti operatorun matrisi, keçid matrisi, xətti operatorun məxsusi qiyməti
CC BY 4.0

Bu məqalə Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) lisenziyası ilə qorunur. Bu lisenziya orijinal müəllif və mənbəyə istinad vermək şərtilə materialın kopyalanması, paylaşılması, adaptasiya edilməsi və yenidən paylanmasına icazə verir.

XƏTTİ İNİKASLAR VƏ OPERATORLAR İLƏ BAĞLI OLAN BƏZİ KEYS TAPŞIRIQLAR VƏ ONLARIN HƏLLƏRİ

Rövşən Həsənov
XÜLASƏ
Ali pedaqoji məktəblərdə tədris olunan Cəbr kursu üç cəbr (mücərrəd cəbr, (xətti)vektorlar cəbri və çoxhədlilər cəbri) elminin elmentlərinin intqerativ birləşməsi ilə formalaşdırılmışdır. Xətti tənliklər sisteminin həlli məsələləri ilə yaranan vektorlar cəbri, mecərrəd cəbrin elementləri əsasında inkişaf etməklə moditifaksiya olunaraq, müasir Cəbr kursunun çox mühüm qoluna çevrilmiş onun riyaziyyat və digər elm sahələrində tətbiqinə görə birinci yeri tutan hissəsidir. Matris, determinant, vektor fəza, Evklid fəzası və s. kimi riyazi aparat və strukturların daxil edilməsi ilə vektorlar cəbri genişlənmiş və dərinləşmişdir. Ali pedaqoji məktəblərin Cəbr kursunda vektorlar cəbrinin tədrisi xətti inikaslar və operatorlar bölməsi ilə başa çatdırılır. Təqdim olunan materialda xətti inikas və xətti operatorun müəyyən edilməsi, onun ranqının və defektinin tapılması, φ xətti operatorun verilmiş bazisdəki verilmiş matrisinə əsasən digər bazisdəki matrisinin tapılması, iki xətti operatorun müxtəlif bazislərdə matrisləri verilmidşirsə, iki operatoorun cəminin birinci bazisə nəzərən matrisinin tapılması, φ xətti operatorun verilmiş bazisdə matrisi və ψ xətti operatorun ikinci bazisdə matrisi verilmişdirsə, onların φ∙ ψ hasilinin birinci bazisdəki matrisinin tapılması, hər hansı bazisdə matrisi verilmiş xətti operatorun məxsusi qiymətlərinin və məxsusi vektorlarının tapılması və i.a. məsələlərə baxılır.
AÇAR SÖZLƏR
xətti operator, xətti operatorun ranqı və defekti, xətti operatorun matrisi, keçid matrisi, xətti operatorun məxsusi qiyməti
Ədəbiyyat Siyahısı (6)
  1. Adıgözəlov A.S., Əliyeva T.M., Quliyev A.İ., Rzayev M.T., Qardaşova Z.Ş. Elementar həndəsə Pedaqoji Universitet tələbələri və magistrantlar üçün dərs vəsaiti. –Bakı: -ADPU, -2017, -215 s.
  2. Baxşəliyev Y.R., Əbdülkərimli L.Ş. Cəbr və ədədlər nəzəriyyəsi kursu. –Bakı: Nurlan, -2008, -560 s.
  3. Qəhrəmanova N.M., Kərimov M.A., Hüseynov İ.H. Riyaziyyat 9. Dərslik. –Bakı: -Radius nəşriyyatı, -2020. -256 s.
  4. Куликов Л.Я. Алгебра и теория чисел. Учеб. Пособие для педагогигеских институтов. –Москва: - Выс. Школа. -1979. -559 с.
  5. Куликов Л.Я., Москаленко А.И., Фомин А.А. Сборник задач по алгебре и теории чисел. Учеб. Пособие для студентов физ. –Мат. Спе. Пед. Институтов/. –Москва: -Просвещение, -1993, -288 с.
  6. Шнеперман Л.Б. Сбрник задач по алгеьбре и теории чисел. Учебие для физ.- Мат. Спеч. Пед. Институтов/.-Минск: -Выщ.школа, -1982, -223.
Məqaləyə İstinad Formatları
APA 7TH EDITION
Həsənov, R. (2025). XƏTTİ İNİKASLAR VƏ OPERATORLAR İLƏ BAĞLI OLAN BƏZİ KEYS TAPŞIRIQLAR VƏ ONLARIN HƏLLƏRİ. NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİNİN ELMİ ƏSƏRLƏRİ, 18(4), 86-91.
VANCOUVER
Həsənov R. XƏTTİ İNİKASLAR VƏ OPERATORLAR İLƏ BAĞLI OLAN BƏZİ KEYS TAPŞIRIQLAR VƏ ONLARIN HƏLLƏRİ. NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİNİN ELMİ ƏSƏRLƏRİ. 2025;18(4):86-91.
CHICAGO MANUAL OF STYLE
Həsənov, Rövşən. "XƏTTİ İNİKASLAR VƏ OPERATORLAR İLƏ BAĞLI OLAN BƏZİ KEYS TAPŞIRIQLAR VƏ ONLARIN HƏLLƏRİ." NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİNİN ELMİ ƏSƏRLƏRİ 18, no. 4 (2025): 86-91.