NAXÇIVAN MUXTAR RESPUBLİKASININ BABƏK RAYONUNUN ORTA DAĞLIQ ZONALARINDAKI SUVARILAN TORPAQLARIN MELİORATİV QİYMƏTLƏNDİRİMƏSİ

Naxçıvan Muxtar Respublikasının, eləcə də Babək rayonunun torpaqları əsasən karbonatlı yuylmuş boz torpaqlardır ki, tərkibləri də azotdan kasıbdır. Naxçıvan MR-də münbit əkin və düzən torpaqların azlığı səbəbindən istifadəsiz və əlverişsiz torpaqların kənd təsərrüffatı üçün istifadə edilməsi problemi aktualdır. Torpaq bitkinin həyatı üçün çox vacib amildir ki, böyümə və inkişafın getdiyi məkan olaraq, bitkini dəstəkləyən, müxtəlif yeraltı horizontlardan ona su və qida maddələri daşıyan bir mühitdir. Şoranlığı yüksək olan torpaqlarda isə bitkinin bu torpaq şəraitində sonrakı böyüməsi və inkişafı üçün çox zəruri olan cavan köklər çox zəif formalaşır: yarpaq böyüməsi zəifləyir, çilik nazik və qeyri-standart olur. 4-5 yaşlı bitkilər böyümə baxımından 2-3 yaşlı bitkilərə bənzəyir. Bu torpaqlarda bağlar və cərgəli əkilən bitkilər seyrək olur və az məhsul verir. Məqalədə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun orta-dağlıq zonadakı torpaqlarının meliorativ qiymətləndirilməsi və yaxşılaşdırılması üzrə müxtəlif metod və kompleks tədbirlərdən bəhs olunur ki, bu da bir sıra aqrotexniki məsələləri əhatə edir: vegetasiya və çöl tədqiqatlarının orta nəticələrinə əsasən gübrələmə; təcrübələr, eləcə də digər tədqiqatlar; torpaq analizi məlumatlarına əsasən gübrələmə; yarpaqlardakı qida maddələrinin tərkibinə əsaslanan gübrələmə. Burada əsas məsələ torpaq analizinin nəticələrindən istifadə edərək, gübrə dozalarını əvvəlcədən planlaşdıra bilməkdir. Eyni zamanda torpaqlardakı mikroelementlərin miqdarının ekoloji təmiz Naxçıvan Seoliti ilə artırılmasının məqsədəuyğunluğu barədə ətraflı məlumat və tövsiyələr verilir.

The soils of the Nakhchivan Autonomous Republic, including those in the Babek district, are predominantly carbonate leached gray soils, which are generally poor in nitrogen content. Due to the limited availability of fertile arable and lowland soils in the Nakhchivan Autonomous Republic, the issue of utilizing unused and marginal lands for agricultural purposes remains highly relevant. Soil is a crucial factor in the life of a plant, serving as the medium for its growth and development, providing support and transporting water and nutrients from various underground horizons. In highly saline soils, the formation of young roots—essential for the subsequent growth and development of the plant—is significantly weakened; leaf growth slows down, shoots become thin and non-standard. Plants aged 4–5 years resemble 2–3-year-old plants in terms of development. In such soils, orchards and row-planted crops are sparse and yield poorly. This article discusses various methods and integrated measures aimed at the meliorative assessment and improvement of soils in the mid-mountain zones of Babek district, Nakhchivan Autonomous Republic. These measures include several agro-technical approaches: fertilization based on average results from vegetative and field experiments, trials and additional research, fertilization guided by soil analysis data, and fertilization based on nutrient composition in leaves. A key aspect emphasized is the ability to pre-plan fertilizer doses using the results of soil analysis. Additionally, the article provides detailed information and recommendations on the advisability of increasing the amount of trace elements in soils using ecologically clean Nakhchivan zeolite.

Почвы Нахчыванской Автономной Республики, в том числе Бабекского района, в основном представлены выщелоченными карбонатными серозёмами, бедными на азот. Из-за ограниченного количества плодородных пахотных и равнинных земель в Нахичеванской АР актуальной остаётся проблема использования неиспользуемых и малопригодных земель для нужд сельского хозяйства. Почва-важнейший фактор жизни растений, поскольку она служит средой, в которой осуществляется рост и развитие, поддерживает растение и обеспечивает его влагой и питательными веществами из различных подземных горизонтов. На засолённых почвах молодые корни, необходимые для последующего роста и развития растения, формируются слабо; рост листьев замедляется, побеги становятся тонкими и нестандартными. Растения в возрасте 4–5 лет по уровню роста напоминают 2–3-летние. На таких почвах сады и рядные посадки бывают редкими и дают низкий урожай. В статье рассматриваются различные методы и комплексные меры по мелиоративной оценке и улучшению почв среднегорной зоны Бабекского района Нахчыванской Автономной Республики. Это включает ряд агротехнических мероприятий: удобрение на основе средних результатов вегетационных и полевых исследований; эксперименты и другие наблюдения; удобрение по данным анализа почвы; удобрение по содержанию питательных веществ в листьях. Основное внимание уделяется вопросу предварительного планирования доз удобрений на основе результатов анализа почвы. Также представлена подробная информация и рекомендации о целесообразности повышения содержания микроэлементов в почве с использованием экологически чистого нахичеванского цеолита.