ZAMANIN KONSEPTUAL VƏ LİNQVİSTİK KATEQORİYALARI

Dilçilikdə zamanın və zaman münasibətlərinin ifadə edilməsi üçün dilin müxtəlif səviyyələrində semantik kateqoriya şəklində formalaşaraq, bir-birini müşayiət edən ifadə vasitələrinin mövcudluğu haqqında müxtəlif mülahizələr irəli sürülmüşdür. Həmin mülahizələrə əsasən, leksik səviyyədə zaman münasibətlərinin ifadəsi üçün leksik-semantik kateqoriya, morfoloji səviyyədə morfoloji-semantik kateqoriya, sintaktik səviyyədə də sintaktik-semantik kateqoriya mövcuddur. Bu kateqoriyalar zaman semantikasının daşıyıcısı olub, müəyyən funksional-semantik fərqlərə də malikdir. Zaman kateqoriyasının kontensiv münasibətlərinin dilin müxtəlif səviyyələrində təzahürü sahəsində aparılan araşdırmalar üçün müqayisəli tipoloji yön müstəsna əhəmiyyət kəsb edir.

In linguistics, in order to express time and time relations, various considerations have been put forward about the existence of means of expression that are formed in the form of semantic categories at different levels of the language and accompany each other. Based on those considerations, there is a lexical-semantic category for the expression of time relations at the lexical level, a morphological-semantic category at the morphological level, and a syntactic-semantic category at the syntactic level. These categories are carriers of time semantics and have certain functional-semantic differences.The comparative typological direction is of exceptional importance for the studies conducted in the field of the manifestation of the contentive relations of the time category at different levels of the language.

В лингвистике для выражения времени и временных отношений выдвигались различные соображения о существовании средств выражения, которые формируются в виде смысловых категорий на разных уровнях языка и сопровождают друг друга. Исходя из этих соображений, существуют лексико-семантическая категория выражения временных отношений на лексическом уровне, морфолого-семантическая категория на морфологическом уровне и синтаксически-семантическая категория на синтаксическом уровне. Эти категории являются носителями временной семантики и имеют определенные функционально-смысловые различия. Сравнительно-типологическое направление имеет исключительное значение для исследований, проводимых в области проявления содержательных отношений категории времени на разных уровнях языка.