MÜASİR AZƏRBAYCAN NƏSRİNDƏ QAÇQINLIQ PROBLEMİ: ŞƏRİF AĞAYAR NÜMUNƏSİNDƏ

Məqalədə müasir Azərbaycan nəsrində qaçqınlıq probleminin bədii və sosial-psixoloji aspektləri Şərif Ağayarın “Arzulardan sonrakı şəhər” romanı əsasında təhlil edilir. Tədqiqatın məqsədi əsərdə məcburi köç və yurd həsrəti kimi anlayışların necə poetik şəkildə təqdim olunduğunu, həmçinin bu təcrübənin fərdin psixologiyasına və kimlik axtarışına necə təsir etdiyini araşdırmaqdır. Metod olaraq əsərin mətni üzərində ədəbi-psixoloji və kontekstual təhlil aparılmış, həm bədii ifadə vasitələri, həm də obrazlar sistemi araşdırılmışdır. Eyni zamanda əsər Azərbaycanın ictimai-tarixi reallıqları fonunda nəzərdən keçirilmişdir. Tədqiqat nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, roman yalnız qaçqınlığın fiziki reallığını deyil, həm də insanın daxili aləmində baş verən sarsıntı və dəyişiklikləri əks etdirir. Əsərdə yurd itkisi, ailə dağınıqlığı və mənəvi boşluq kimi motivlər ön plana çəkilir və müharibə sonrası travmalar fərdi talelər üzərindən təsvir olunur. Nəticə olaraq qeyd etmək olar ki, “Arzulardan sonrakı şəhər” romanı təkcə bir fərdin yox, bütöv bir nəslin və toplumun köç və itki təcrübəsini ədəbi dildə ifadə edən nümunəvi əsərdir. Bu baxımdan roman çağdaş qaçqınlıq ədəbiyyatında mühüm yer tutur.

This paper explores the literary and socio-psychological aspects of the refugee problem in contemporary Azerbaijani prose through an analysis of Sharif Agayar’s novel The City After the Dreams. The main objective of the study is to examine how the notions of forced displacement and longing for homeland are poetically represented in the novel, and how such experiences affect individual psychology and identity formation. The research is based on literary-psychological and contextual analysis of the novel’s content, focusing on narrative techniques, symbolic imagery, and character construction. The novel is also interpreted within the broader socio-historical context of post-Soviet Azerbaijan. Findings show that the novel reflects not only the physical reality of displacement, but also the inner fragmentation and emotional turmoil it causes. Themes such as the loss of homeland, family disintegration, and moral vacuum are central to the narrative, offering a deeply personal portrayal of post-war trauma. In conclusion, The City After the Dreams stands out as a significant literary example of collective and individual experience of forced migration, placing it among the notable works in contemporary Azerbaijani refugee literature.

В данной статье рассматриваются литературные и социально-психологические аспекты проблемы беженцев в современной азербайджанской прозе на примере романа Шарифа Агаяра «Город после снов». Основная цель исследования – проанализировать, как в романе поэтически отражены понятия вынужденного переселения и тоски по родине, а также каким образом подобный опыт влияет на психологию личности и формирование идентичности. Исследование основано на литературно-психологическом и контекстуальном анализе содержания романа, с акцентом на повествовательные приёмы, символические образы и построение характеров. Роман также рассматривается в более широком социально-историческом контексте постсоветского Азербайджана. Результаты показывают, что произведение отражает не только физическую реальность переселения, но и внутреннюю фрагментацию и эмоциональное потрясение, которые оно вызывает. Темы утраты родины, распада семьи и морального вакуума занимают центральное место в повествовании, предлагая глубоко личное изображение послевоенной травмы. В заключение, «Город после снов» выделяется как значительный литературный пример коллективного и индивидуального опыта вынужденной миграции, занимая своё место среди заметных произведений современной азербайджанской литературы о беженцах.