KƏNGƏRLİ VƏ BABƏK RAYONLARININ ETNOOYKONİMLƏRİNDƏ KƏNGƏRLİ TAYFA İZLƏRİNİN MÜQAYİSƏLİ TƏDQİQİ
COMPARATIVE STUDY OF KANGARLI TRIBAL TRACES IN THE ETHNOYCONYMS OF KANGARLI AND BABAK REGIONS
СРАВНИТЕЛЬНОЕ ИЗУЧЕНИЕ ПЛЕМЕННЫХ СЛЕДОВ КАНГАРЛИ В ЭТНОИКОНИМАХ КАНГАРЛИНСКОГО И БАБАКСКОГО РАЙОНОВ
DOI: 10.64400/ea25-3-02
DİL:
AZƏRBAYCAN
Xülasə
AZƏRBAYCANCA
347 söz
Məqalədə qədim zamanlardan bəri Naxçıvan ərazisində məskunlaşmış, buranın əzəli, yerli sakinlərindən olan Kəngərli tayfasının, eləcə də onun müxtəlif qollarının izlərini öz adının daxilində qoruyub saxlayaraq günümüzədək gətirib çıxarmış yer adlarından bəhs olunur. Həmin etnooykonimlər müxtəlif tədqiqatçıların araşdırmalarına əsasən, etimoloji nöqteyi-nəzərdən təhlil edilərək kəngərlilərlə bağlılığı nəzərə çatdırılmışdır. Eyni zamanda, bu onomastik vahidlərin etimoloji tədqiqinin elmi əhəmiyyəti haqqında məlumat verilir. Azərbaycanın, eləcə də dünyanın ən qədim yaşayış məskənlərindən olan Naxçıvan Muxtar Respublikasının Kəngərli və Babək rayonları ərazisində yerləşən qədim yaşayış məntəqələrinin adlarında Kəngərli tayfalarının adı ilə bağlılıqlar araşdırılmışdır. Həmçinin, bəhs olunan etnooykonimlərin tarixi əsasını kəngərlilərin hansı qollarının adından götürdüyü də diqqətə çatdırılan məsələlərdəndir. Həmin oykonimlərin tarixi qaynaqlarda əksini tapmış ilkin versiyası ilə bugünkü versiyası qarşılaşdırılmışdır. Kəngərli rayonuna aid Xıncab, Qabıllı, Yurdçu və Babək rayonuna aid Didivar və Xal-xal yaşayış məntəqələrinin adları etimoloji cəhətdən tədqiq olunmuşdur. Tədqiqat Kəngərli tayfasının adını yaşadan oykonimlərin etimoloji mənşəyini üzə çıxarmaq və onların tarixi-etnik köklərini elmi əsaslarla təsbit etmişdir. Bu cür araşdırmalar, gələcəkdə toponimika, etnogenez və tarix sahələrində aparılacaq araşdırmalar üçün zəngin mənbə rolunu oynaya bilər.
ENGLISH
244 words
The article talks about the place names of the Kangarli tribe, which has been living in the territory of Nakhchivan since ancient times, and which has preserved the traces of its various branches within its name and brought it to the present day. Based on the researches of various researchers, those ethno-onyms were analyzed from the etymological point of view and brought into consideration of the connection with Kangar people. At the same time, information is provided about the scientific importance of the etymological study of these onomastic units. In the names of the ancient settlements located in Kangarli and Babek regions of Nakhchivan Autonomous Republic, which are among the oldest settlements in Azerbaijan, as well as in the world, connections with the names of Kangarli tribes were investigated. Also, it is one of the issues that are brought to attention from which branches of the Kangar people took the historical basis of the mentioned ethno-onyms. The original version of those game names reflected in the historical sources was compared with the current version. The names of Khincab, Qabilli, Yurdchu and Didivar and Khal-Khal settlements of Kangarli region and Babek region were studied etymologically. The aim of the study is to identify the etymological origin of the oikonyms that preserve the name of the Kengerli tribe and to scientifically substantiate their historical and ethnic roots. Such research can serve as a valuable source for future studies in the fields of toponymy, ethnogenesis, and history.
РУССКИЙ
168 слов
В статье говорится о топонимах племени Кенгерли, которое с древнейших времен проживало на территории Нахчывана и которое сохранило в своем названии следы своих различных ветвей и довело его до наших дней. На основе исследований различных исследователей эти этнонимы были проанализированы с этимологической точки зрения и учтены связи с кангарским народом. При этом приводятся сведения о научной значимости этимологического изучения этих ономастических единиц. В названиях древних поселений, расположенных в Кенгерлинском и Бабекском районах Нахчыванской Автономной Республики, которые являются одними из древнейших поселений в Азербайджане, а также в мире, исследованы связи с названиями Кенгерлинских племен. Также, одним из вопросов, который обращается внимание, какие ветви кангарского народа взяли историческую основу упомянутых этнонимов. Первоначальный вариант названий игр, отраженный в исторических источниках, сравнивался с нынешней версией. Этимологически изучены названия селений Хинкаб, Габиллы, Юрдчу и Дидивар и Хал-Хал Кангерлинского и Бабекского районов. Целью исследования является выявление этимологического происхождения ойконимов, сохранивших название племени Кенгерли, и научное обоснование их историко-этнических корней. Подобные исследования могут служить ценным источником для будущих работ в области топонимики, этногенеза и истории.
Açar sözlər
#Naxçıvan
#Kəngərli
#etimologiya
#etnonim
#oykonim
Bu məqalə Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) lisenziyası ilə qorunur. Bu lisenziya orijinal müəllif və mənbəyə istinad vermək şərtilə materialın kopyalanması, paylaşılması, adaptasiya edilməsi və yenidən paylanmasına icazə verir.
KƏNGƏRLİ VƏ BABƏK RAYONLARININ ETNOOYKONİMLƏRİNDƏ KƏNGƏRLİ TAYFA İZLƏRİNİN MÜQAYİSƏLİ TƏDQİQİ
COMPARATIVE STUDY OF KANGARLI TRIBAL TRACES IN THE ETHNOYCONYMS OF KANGARLI AND BABAK REGIONS
СРАВНИТЕЛЬНОЕ ИЗУЧЕНИЕ ПЛЕМЕННЫХ СЛЕДОВ КАНГАРЛИ В ЭТНОИКОНИМАХ КАНГАРЛИНСКОГО И БАБАКСКОГО РАЙОНОВ
XÜLASƏ
Məqalədə qədim zamanlardan bəri Naxçıvan ərazisində məskunlaşmış, buranın əzəli, yerli sakinlərindən olan Kəngərli tayfasının, eləcə də onun müxtəlif qollarının izlərini öz adının daxilində qoruyub saxlayaraq günümüzədək gətirib çıxarmış yer adlarından bəhs olunur. Həmin etnooykonimlər müxtəlif tədqiqatçıların araşdırmalarına əsasən, etimoloji nöqteyi-nəzərdən təhlil edilərək kəngərlilərlə bağlılığı nəzərə çatdırılmışdır. Eyni zamanda, bu onomastik vahidlərin etimoloji tədqiqinin elmi əhəmiyyəti haqqında məlumat verilir. Azərbaycanın, eləcə də dünyanın ən qədim yaşayış məskənlərindən olan Naxçıvan Muxtar Respublikasının Kəngərli və Babək rayonları ərazisində yerləşən qədim yaşayış məntəqələrinin adlarında Kəngərli tayfalarının adı ilə bağlılıqlar araşdırılmışdır. Həmçinin, bəhs olunan etnooykonimlərin tarixi əsasını kəngərlilərin hansı qollarının adından götürdüyü də diqqətə çatdırılan məsələlərdəndir. Həmin oykonimlərin tarixi qaynaqlarda əksini tapmış ilkin versiyası ilə bugünkü versiyası qarşılaşdırılmışdır. Kəngərli rayonuna aid Xıncab, Qabıllı, Yurdçu və Babək rayonuna aid Didivar və Xal-xal yaşayış məntəqələrinin adları etimoloji cəhətdən tədqiq olunmuşdur. Tədqiqat Kəngərli tayfasının adını yaşadan oykonimlərin etimoloji mənşəyini üzə çıxarmaq və onların tarixi-etnik köklərini elmi əsaslarla təsbit etmişdir. Bu cür araşdırmalar, gələcəkdə toponimika, etnogenez və tarix sahələrində aparılacaq araşdırmalar üçün zəngin mənbə rolunu oynaya bilər.
ABSTRACT
The article talks about the place names of the Kangarli tribe, which has been living in the territory of Nakhchivan since ancient times, and which has preserved the traces of its various branches within its name and brought it to the present day. Based on the researches of various researchers, those ethno-onyms were analyzed from the etymological point of view and brought into consideration of the connection with Kangar people. At the same time, information is provided about the scientific importance of the etymological study of these onomastic units. In the names of the ancient settlements located in Kangarli and Babek regions of Nakhchivan Autonomous Republic, which are among the oldest settlements in Azerbaijan, as well as in the world, connections with the names of Kangarli tribes were investigated. Also, it is one of the issues that are brought to attention from which branches of the Kangar people took the historical basis of the mentioned ethno-onyms. The original version of those game names reflected in the historical sources was compared with the current version. The names of Khincab, Qabilli, Yurdchu and Didivar and Khal-Khal settlements of Kangarli region and Babek region were studied etymologically. The aim of the study is to identify the etymological origin of the oikonyms that preserve the name of the Kengerli tribe and to scientifically substantiate their historical and ethnic roots. Such research can serve as a valuable source for future studies in the fields of toponymy, ethnogenesis, and history.
АННОТАЦИЯ
В статье говорится о топонимах племени Кенгерли, которое с древнейших времен проживало на территории Нахчывана и которое сохранило в своем названии следы своих различных ветвей и довело его до наших дней. На основе исследований различных исследователей эти этнонимы были проанализированы с этимологической точки зрения и учтены связи с кангарским народом. При этом приводятся сведения о научной значимости этимологического изучения этих ономастических единиц. В названиях древних поселений, расположенных в Кенгерлинском и Бабекском районах Нахчыванской Автономной Республики, которые являются одними из древнейших поселений в Азербайджане, а также в мире, исследованы связи с названиями Кенгерлинских племен. Также, одним из вопросов, который обращается внимание, какие ветви кангарского народа взяли историческую основу упомянутых этнонимов. Первоначальный вариант названий игр, отраженный в исторических источниках, сравнивался с нынешней версией. Этимологически изучены названия селений Хинкаб, Габиллы, Юрдчу и Дидивар и Хал-Хал Кангерлинского и Бабекского районов. Целью исследования является выявление этимологического происхождения ойконимов, сохранивших название племени Кенгерли, и научное обоснование их историко-этнических корней. Подобные исследования могут служить ценным источником для будущих работ в области топонимики, этногенеза и истории.
AÇAR SÖZLƏR
Naxçıvan
Kəngərli
etimologiya
etnonim
oykonim
Ədəbiyyat Siyahısı (11)
- Abbasova A.Y. (2018). Osmanlı qaynaqlarında Naxçıvan və ətrafının onomastikası. Bakı: Elm və təhsil,160s.
- Azərbaycan toponimləri. Ensiklopedik lüğət. İki cilddə.IIcild, (2007). Bakı: Şərq-Qərb, 304s
- Budaqov B. Qeybullayev Q. (2004). Naxçıvan diyarının yer yaddaşı. Bakı: Nafta Press, 120 s.
- Naxçıvan sancağının müfəssəl dəftəri (1997), Bakı: Sabah, 336 s.
- Rzayev F.H. (2006). Qədim Şərur oykonimlərinin mənşəyi. Bakı: Nurlan, 242 s
- Rzayev F. H. (2013). Naxçıvan əhalisinin etnogenezi tarixindən (miladdan öncə II-I minilliklər). II cild Bakı: ADPU-nun mətbəəsi, 528 s.
- Rzayev F.H. (2019).Naxçıvan makrotoponimlərinin linqvistik xüsusiyyətləri. Bakı: ADPU, 244 s.
- Григорев В.В. (1833). Статистическое описание Нахичеванской провинций, Санкт-Петербург: 264 c.
- Пагирев Д.Д. (1913). Алфавитный указатель к пятиверстной карт Кавказского края. Тифлис: Типография К.П.Казловского, 530 с.
- Смирнов Н. К. (1999). Материалы по истории и этнографии Нахичеванского края (Тифлис, 1934 г), Баку: Озан ст, 156.
- Шопен И. (1852). Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи. Санкт-Петербург, 644 с.
Məqaləyə İstinad Formatları
APA 7TH EDITION
Məhərrəmova, C., Camal, R. (2025). KƏNGƏRLİ VƏ BABƏK RAYONLARININ ETNOOYKONİMLƏRİNDƏ KƏNGƏRLİ TAYFA İZLƏRİNİN MÜQAYİSƏLİ TƏDQİQİ. NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİNİN ELMİ ƏSƏRLƏRİ, 132(3), 9-13. https://doi.org/10.64400/ea25-3-02
VANCOUVER
Məhərrəmova C, Camal R. KƏNGƏRLİ VƏ BABƏK RAYONLARININ ETNOOYKONİMLƏRİNDƏ KƏNGƏRLİ TAYFA İZLƏRİNİN MÜQAYİSƏLİ TƏDQİQİ. NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİNİN ELMİ ƏSƏRLƏRİ. 2025;132(3):9-13. https://doi.org/10.64400/ea25-3-02
CHICAGO MANUAL OF STYLE
Məhərrəmova, Cəmilə, Rüzgar Camal. "KƏNGƏRLİ VƏ BABƏK RAYONLARININ ETNOOYKONİMLƏRİNDƏ KƏNGƏRLİ TAYFA İZLƏRİNİN MÜQAYİSƏLİ TƏDQİQİ." NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİNİN ELMİ ƏSƏRLƏRİ 132, no. 3 (2025): 9-13. https://doi.org/10.64400/ea25-3-02